حمایت و حمایت‌گرایی به زبان ساده

حمایت و حمایت‌گرایی به زبان ساده

 حمایت‌گرایی (protectionism) رویکردی اقتصادی است که بنا به آن، با سد کردن دروازه‌های واردات به وسیله وضع تعرفه‌های گمرکیِ سنگین، از تولیدات داخلی حمایت می‌شود.

تهران – اقتصادبرتر – ۳۰ دی ۹۸

به گزارش #اقتصادبرتر به نقل از اتاق ایران، دو اصطلاح که بعضاً دارای معنی یکسان هستند، اما درواقع معنا و دامنه اطلاق آنها با یکدیگر متفاوت بوده و از آن مهم‌تر سیاست‌های برخاسته از این دو مفهوم نیز متنوع و ماهیت متفاوتی با یکدیگر دارند. از همین رو در این نسخه از بروشور به معرفی مفاهیم حمایت‌گرایی و حمایت از تولید پرداخته شده و دلایل اتخاذ سیاست‌های حمایت از تولید توسط دولت توضیح داده شده است.

سیاست‌های کارآمد حمایت از تولید در اقتصادهای مختلف با یکدیگر متفاوت بوده و باید با توجه به شرایط هر کشور اتخاذ گردد. ازآنجایی‌که هدف از این سیاست‌ها غلبه بر نارسایی بازارها و تشویق تولید (توسعه صنعتی) است، لذا در بروشور الزامات طراحی سیاست‌های کارآمد حمایت از تولید توضیح داده شده است.

اقتصاد ایران نیز به‌مانند دیگر اقتصادهای جهان، مجموعه‌ای از سیاست‌های حمایت از تولید را در دوره‌های مختلف اعمال کرده است. درواقع صرف‌نظر از اعلام این سیاست‌ها یا تجمیع آنها ذیل بسته‌ای تحت عنوان حمایت از تولید، اقتضائات عملی دستگاه‌ها و وزارتخانه‌های مختلف و تقاضاهایی که هر یک از این دستگاه‌ها با آن مواجه بوده‌اند، اتخاذ سیاست‌های حمایت از تولید را در آنها به دنبال داشته است که در بروشور به توضیح این سیاست‌ها در کشور پرداخته شده و پیشنهادهایی برای بهبود سیاست‌ها ارائه شده است. به نظر می‌رسد که حمایت از تولید در اقتصاد ایران با تناقض میان سیاست‌های اقتصاد کلان و سیاست‌های حمایتی مواجه است. درحالی‌که سیاست‌های اقتصاد کلان از طریق تولید بی‌ثباتی و آشفتگی، فعالیت بخش تولید را با مشکلات جدی روبرو می‌سازد، در بخش حمایت دولت در تلاش است تا از طریق سیاست‌های اعتباری، تعرفه‌ای، مالیاتی و حذف حقوق نیروی کار، از تولید حمایت کند.

اصلاح سیاست‌های اقتصاد کلان در جهت کاهش آسیب‌پذیری از شوک‌ها و نیز امتناع از اتخاذ سیاست‌های شوک‌درمانی برای حل مشکلات، در کنار بهبود سیاست تسهیل‌کننده تولید (مانند اتخاذ مالیات بر عایدی سرمایه) و تجمیع سیاست‌های حمایتی و برنامه‌ای ساختن آنها از جمله مهم‌ترین راهکارهای پیشنهادی این گزارش برای بهبود حمایت از تولید است.

نمونه واضح میتوان از آمریکا و دولت ترامپ نام برد.

ترامپ افزون بر تمام ویژگی‌های عجیب و غریبش، حاملِ یک اندیشه اقتصادی خاص هم هست که وجود او را برای کلیت اقتصاد جهان خطرناک می‌کند: حمایت‌گرایی. این رویکرد اقتصادی اما تنها مختص به ترامپ نیست و دولت ایران هم مرتکب این اشتباه مهلک شده است. حمایت‌گرایی اما دقیقا به چه معنا است و چرا بد است؟

 حمایت‌گرایی (protectionism) رویکردی اقتصادی است که بنا به آن، با سد کردن دروازه‌های واردات به وسیله وضع تعرفه‌های گمرکیِ سنگین، از تولیدات داخلی حمایت می‌شود. این موضعی است که در سیاست‌های اعلامی ترامپ در دوران مبارزات انتخاباتی ریاست‌جمهوری در این کشور هم دیده می‌شد.

ترامپ معتقد بوده و هست که با وضع تعرفه، باید جلوی واردات کالا از کشورهایی مانند چین گرفته شود تا همین کالاها توسط کارگران آمریکایی تولید شوند و به این ترتیب سطح اشتغال و قدرت خرید خانوار آمریکایی بالا برود. بسیاری هستند که معتقدند چنین رویکردی بهره‌وری و رشد اقتصادی آمریکا را پایین خواهد آورد، اما آیا این رویکرد تنها مختص ترامپ و آمریکایی‌ها است؟

ایرانی، ایرانی بخر!
داده‌های بسیاری در اقتصاد ایران وجود دارند که نشان می‌دهند -علی‌رغم تمام ادعاها- ایران هیچ‌گاه نتوانسته صادر‌کننده موفقی باشد. عمده صادرات ما همواره کالای خام بوده و صادرات صنعتی و حتی کشاورزی، سهم ناچیزی از سبد صادراتی ایران داشته‌اند.

یک راه‌حلِ «دمِ دستی» برای افزایش توان صادراتی ایران می‌تواند حمایت‌گرایی باشد و این راه‌حل البته در سال‌های اخیر با قدرت اجرایی همراه شده است. دولت بارها و بارها در آیین‌نامه‌ها و بخشنامه‌های متعدد، از دستگاه‌ها و نهادهای تابعه خود خواسته در صورت وجود کالاهای مشابه در داخل، تولیدات داخلی را بر تولیدات خارجی رجحان بدهند.

پاسخ دادن