خوب و بد بنزین دو نرخی

اقتصاد برتر

تجربه گذشته نشان می‌دهد هر جایی که دو نرخ برای یک کالا وجود داشته باشد، زمینه‌های فساد و رانت‌خواری نیز ایجاد می‌شود.

تهران – اقتصاد برتر – 22 آبان 98

به گزارش #اقتصادبرتر، پیش از این در سلسله‌ گزارش‌هایی که رابطه میان بنزین ارزان و رشد مصرف و قاچاق آن را بررسی کرده، بر لزوم اصلاح و آزادسازی قیمت سوخت به‌عنوان راهکاری برای مدیریت مصرف لجام گسیخته سوخت در کشور اشاره شده است. با وجود تاکید کارشناسان بر اصلاح قیمت بنزین، سال گذشته نمایندگان مجلس با پیشنهاد دولت برای افزایش قیمت بنزین تا ۱۵۰۰ تومان مخالفت کردند و این میزان افزایش قیمت را باعث ایجاد التهاب در جامعه دانستند. اما سرانجام شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی براساس مصوبه شورای عالی هماهنگی سران قوا آغاز سهمیه بندی بنزین با کارت سوخت را آغاز کرد.

شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران در اطلاعیه‌ای اعلام کرد: براساس مصوبه شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا از ساعت صفر بامداد ۲۴ آبان سهمیه بندی بنزین برای همه وسایل نقلیه بنزین سوز به شرح زیر است:

قیمت بنزین معمولی سهمیه‌ای هر لیتر ۱۵۰۰ تومان

قیمت بنزین معمولی غیر سهمیه‌ای هر لیتر ۳۰۰۰ تومان

قیمت بنزین سوپر هر لیتر ۳۵۰۰ تومان

همچنین سهمیه ماهانه خودرو‌های بنزین سوز شخصی ۶۰ لیتر وشخصی‌های دوگانه سوز ۳۰ لیتر است؛ برای تاکسی‌های بنزین سوز ماهانه ۴۰۰ لیتر و دو گانه سوز‌ها هر ماه ۲۰۰ لیتر خواهد بود.

سهمیه ماهانه برای موتور سیکلت‌ها نیز ماهانه ۲۵ لیتر و برای وانت‌های کم مصرف ماهانه ۲۰۰ لیتر و وانت‌های پر مصرف ماهانه ۳۰۰ لیتر است.

همچنین وانت‌های کم مصرف دوگانه سوز هرماه ۶۰ لیتر و پر مصرف‌ها هر ماه ۱۲۰ لیتر بنزین ۱۵۰۰ تومانی سهمیه دارند.

به گفته شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران برای آمبولانس‌ها نیز ماهی ۵۰۰ لیتر سهمیه بنزین در نظر گرفته شده است.

کسانی که تاکنون به هر علت کارت سوخت شخصی خود را دریافت نکرده اند، از ساعت اجرای طرح، سهمیه سوخت هایشان محفوظ است و از این بابت هیچ نگرانی نداشته باشند.

افرادی که کارت سوخت ندارند، شامل کسانی که تاکنون درخواست المثنی نداده اند، کسانی که درخواست داده و هنوز کارت سوخت خود را دریافت نکرده‌اند و همچنین کسانی که کارت سوخت برایشان صادر شده، اما در باجه معطله شرکت ملی پست است، سهمیه همه آنها محفوظ و ذخیره خواهد شد.

*سی‌ان‌جی بدون تغییر قیمت

برای مسافربر‌های بر پایه اینترنت (اسنپ و تپ سی) مشروط برآن که نرخ‌های خود را از مقادیر مصوب، به تشخیص وزارت کشور تغییر ندهند، اعتبار معادل سهمیه مصوب تعلق خواهد گرفت. برای تامین سوخت خودرو‌های مسافر برخطی و بین شهری، آژانس‌های مسافربری و آموزشگاه‌های رانندگی تمهیدات لازم اتخاذ شده است که متعاقبا اعلام خواهد شد.

به منظور رفاه حال دارندگان خودرو‌ها با اولویت وانت بار‌ها مقرر شد وزارت نفت و سازمان برنامه و بودجه کشور ظرف مدت یک ماه ضوابط تشویقی برای توسعه مصرف سی‌ان‌جی در خودرو‌ها را تنظیم و به تصویب شورای اقتصاد برسانند.

همچنین به خودرو‌های همه دستگاه‌های اجرایی دولتی موضوع ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری، سهمیه بنزین تعلق نمی‌گیرد و این خودرو‌ها باید با قیمت هر لیتر ۳۰۰۰ تومان نسبت به دریافت بنزین اقدام کنند.

*۲۱ میلیون دلار در روز؛ یارانه پنهان بنزین

در این پیوند معاون حمل و نقل بهینه‌سازی مصرف سوخت با اشاره به قیمت ۵۰ سنتی بنزین فوب خلیج فارس و دلار ۴۲۰۰ تومانی، گفت: با در نظر گرفتن مصرف ۱۰۰ میلیون لیتر بنزین در کشور، روزانه دولت ۲۱ میلیون دلار یارانه پنهان به بنزین مصرفی پرداخت می‌کند.

ساسان کاظمی‌نژاد با بیان اینکه وضعیت پرداخت یارانه در سایر سوخت‌ها مانند گازوئیل، گاز، ‌برق و… بر همین صورت است، ‌ادامه داد: اگر چه صنایع مختلف مانند فولاد یا پتروشیمی صادرات دارند و ارزآوری به کشور انجام می‌دهند اما این صنایع، سوخت خود را با قیمتی نزدیک به صفر از دولت دریافت می‌کنند و این باعث می‌شود یارانه پنهان سوخت در کشور بسیار بزرگ باشد.

وی افزود:‌همین امر باعث شده تا ایران با جمعیت ۸۰ میلیون نفری بیشتر از کشور چین با ۱.۸ میلیارد جمعیت یارانه انرژی پرداخت کند و رتبه اول پرداخت یارانه انرژی در دنیا را داشته باشد.

کاظمی‌نژاد با اشاره به اینکه تمام این یارانه توسط مصرف‌کننده نهایی مصرف نمی‌شود، تاکید کرد: خودروسازان نیز باید ماشین را با استاندارد بسازد و حمل و نقل عمومی درست شود.

وی ادامه داد: همچنین مسائل انرژی‌های مصرفی در بین صنایع اصلاح شود و تبدیل انرژی از اولیه به ثانویه و هدر رفت انرژی مورد توجه قرار گیرد تا یارانه انرژی کمتری توسط دولت پرداخت شود.

معاون حمل و نقل بهینه‌سازی مصرف سوخت، متوسط مصرف سوخت در خودروهای اروپایی را ۴.۴ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر دانست و گفت: اما این رقم در ایران در خوشبینانه‌ترین حالت، ۷.۸ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر است و این به جز خودروهای فرسوده‌ای است که همچنان فعالیت می‌کنند و اگر آمار این خودروها را نیز در نظر بگیریم این عدد به ۱۲ لیتر در هر ۱۰۰ کیلیو متر طی مسافت می‌رسد.

وی به راندمان پایین نیروگاه‌های تولید برق کشور نیز اشاره کرد و افزود: صنعت آجر ایران در تعداد بلوک‌های تولید مساوی با متوسط دنیا، ‌۷۰ درصد انرژی بیشتری مصرف می‌کند. در واقع صنایع ایران صنایعی هستند که از نظر کارایی مصرف انرژی از متوسط جهانی پایین‌ترند و این امر مصرف و شدت انرژی در کشور را بالا می‌برد.

به گفته کاظمی‌نژاد، ایران اکنون سه برابر میانگین جهانی و ۵ برابر میانگین کشورهای پیشرفته انرژی مصرف می‌کند.

معاون حمل و نقل بهینه‌سازی مصرف سوخت، تاکید کرد: سهم مصرف انرژی در سبد مصرف دهک‌های پایین جامعه ۱۵ درصد است اما این عدد برای دهک‌های بالا زیر یک درصد را نشان می‌دهد و این در شرایطی است که دهک‌های بالا بیشترین مصرف انرژی را دارند و سهمشان از مصرف انرژی به مراتب بیشتر از دهک‌های پایین جامعه به شمار می‌رود.

وی افزود: ‌این نسبت عادلانه باید به گونه‌ای باشد تا با واقعی‌شدن قیمت بنزین دهک‌های بالا قیمت واقعی را بپردازند و در دهک‌های پایین باید اقدامات جبرانی انجام شود و این هزینه را به نوعی به این بخش از جامعه بازگردد.

کاظمی نژاد ادامه داد: همچنین باید در جای دیگری فرصت‌هایی دهند تا از لحاظ اجتماعی عدالت برقرار شود و در این بین ایجاد کارت انرژی می‌تواند یکی از راه‌های ایجاد عدالت اجتماعی – اقتصادی بعد از واقعی‌شدن قیمت بنزین به شمار آید.

*روزنه‌های فساد

سهمیه‌بندی مصرف سوخت یکی از راهکارهایی است که از سوی کارشناسان برای کنترل مصرف به آن اشاره می‌شود. اما این روش با وجود استفاده از سیستم کارت سوخت فسادهایی به همراه دارد. برای مثال اخیرا گزارش‌هایی از خرید و فروش کارت سوخت در جایگاه‌ها مشاهده شده است.

بر‌اساس این گزارش‌ها، از آنجا که پایش فعالیت جایگاه‌ها بر اساس مانیتورینگ است و میزان کارت‌های وارد شده به دستگاه‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد، قاچاقچیان برای قاچاق نیازمند کارت سوخت به تعداد زیاد هستند تا بتوانند سوخت بیشتری را دریافت و سپس قاچاق کنند. در چنین شرایطی خرید و فروش کارت سوخت رونق گرفته و در خلأ نظارتی چرخه‌ای شکل گرفته است که در نهایت به قاچاق سوخت می‌انجامد.

بر‌اساس گزارش‌های موجود، این کارت سوخت‌ها عموما به مناطق مرزی رهسپار می‌شوند. آن‌طور که «شانا» اخیرا گزارش داده است، «در ماه‌های اخیر، آمار ورود کارت‌های مهاجر به استان مرزی سیستان و بلوچستان افزایش یافته که این موضوع سبب ایجاد مشکل در مدیریت سوخت استان می‌شود.» طبق این گزارش، سرازیر شدن کارت‌های سوخت مهاجر به منطقه چابهار، اتفاقی است که روند مدیریت و کنترل مصرف فرآورده‌های نفتی را با مشکل مواجه کرده است. در چنین شرایطی به نظر می‌رسد، دولت در اقدامی مکمل، چاره‌ای جز واقعی‌سازی گام به گام قیمت بنزین ندارد.

پاسخ دادن