افغانستان زیر تیغ قدرت های خارجی

اقتصاد برتر

افغانستان نزديك به چهار دهه است كه از جنگ‌ های مختلف داخلي و تجاوزات خارجي رنج می برد و جنگ طولانی تقریبا تمامی زیر ساخت های اصلی این کشور را ویران کرده است.

تهران – اقتصاد برتر – 19 مرداد 98

به گزارش #اقتصادبرتر، افغانستان با کشوری با وسعت  ۶۵۲٬۸۶۴ کیلومتر مربع مساحت چهل ‌و یکمین کشور بزرگ دنیا است. این کشور با جمعیت 36 میلیونی در رتبه سی و نهم پرجمعیت‌ترین کشور دنیا قرار در شرق ایران قرار دارد و با ایران 936 كيلومتر مرز مشترك دارد.

حدود چهار دهه جنگ متاثر از رقابت های بین المللی، افغانستان را به یکی از کشورهای  خطرناک و فقیر دنیا تبدیل کرده ‌است. از نظر قومی 42 درصد مردم افغانستان پشتون ، 27 درصد تاجیک، 9 درصد هزاره و 9 درصد ازبک هستند. افغانستان، گرچه به‌عنوان یک کشور و یک ملت دارای تاریخی جدید است؛ اما این سرزمین از لحاظ قدمت تاریخی، یکی از کهن‌ترین کشورهای جهان به‌ شمار می‌رود.

سرزمین افغانستان امروزی به دلیل قرارگرفتن در مسیر جاده ابریشم محل پیوندگاه تمدن‌های بزرگ جهان بوده و در طول سده‌ها، قشرهای پیاپی از هویت‌ها، فرهنگ‌ها و باورها سرزمینی را که امروزه افغانستان نامیده می‌شود باز شناسانده‌اند. این موقعیت مهم و حساس ژئواستراتژیکی و ژئوپولیتیکی افغانستان در شکل‌دادن هماوردی غنی از فرهنگ‌ها و تمدن‌های بزرگ همچون ایرانی، یونانی، میان‌رودان و هندی در این کشور نقش مهمی داشته‌است و میراث فرهنگی باستانی این کشور را ترسیم می‌کند.

 * تاثیر تحولات افغانستان بر ایران

تحولات داخلی افغانستان بدلیل موقعیت ژئوپولتیک خاص این کشور و مرز طولانی مشترک با جمهوری اسلامی ایران بشدت در امنیت ایران تاثیر ویژه دارد. ایران مشترکات فرهنگی؛ دینی، تاریخی، سیاسی و تجاری گسترده ای با افغانستان داشته و دارد و به جهاتی سرنوشت دو کشور در بسیاری از بخش ها از یکدیگرتاثیر پذیر هستند. به همین جهت تحولات داخلی افغانستان برای جمهوری اسلامی ایران از اهمیت ویژه ای برخوردار است و طی چهل سال گذشته جمهوری اسلامی ایران با دقت تمامی تحولات داخلی و خارجی افغانستان را رصد کرده است.

 * تاثیر رقابت قدرت های جهانی بر افغانستان

افغانستان از چهل سال پیش دستخوش ناآرامی های ناشی از رقابت دو قدرت سیاسی آمریکا و روسیه بوده و هست و هنوز به ثبات نرسیده است و از نظر سیاسی چشم اندازی هم برای ثبات این کشور متصور نیست.

درحال حاضر چند رویداد مهم در داخل و خارج افغانستان در حال وقوع است که می تواند سرنوشت سال های آینده افغانستان را رقم بزند و بر امنیت جمهوری اسلامی ایران نیز تاثیر گذار باشد. از جمله این رویداد ها مذاکرات آمریکا با نیروهای طالبان در دوحه قطر، انتخابات ریاست جمهوری پیش روی این کشور و ترکیب جمعیتی و نفوذ گروه ها در مناطق مختلف این کشور می باشد.

* موقعیت مدعیان حکومت در افغانستان

بدلیل دست به دست شدن مناطق و شهرها در فواصل زمانی کوتاه؛ نمی‌توان آمار دقیق در این خصوص داد. اما براساس آمار سازمان سیگار (اداره کل بازرس ویژه بازسازی افغانستان)، ۵۳ درصد خاک افغانستان تحت کنترل دولت وحدت است که ۶۳ درصد جمعیت افغانستان در آن زندگی می کنند.

قلمرو تحت نفوذ داعش در افغانستان نیر متفاوت است، بدنه داعش در افغانستان غالبا تابعیت های خارجی و افراط گرایانی هستند که از تشکیلات طالبان و القاعده به مقاصد خود نرسیده‌اند و اکنون تحت حمایت آمریکا در افغانستان تجمع کرده اند. تحرکات داعش در افغانستان همانند سوریه و عراق نیست و حاکمیت آنها در مناطق ثابت نمی باشد. نیروهای داعش در مناطق شرقی (ننگرهار) و شمالی (فاریاب و جوزجان و…) افغانستان فعال هستند. 73 درصد نیروهای داعش از کشور پاکستان، ده درصد از آسیای مرکزی و ده درصد نیز افغانی الاصل هستند. ویژگی نیروهای داعش مذهبی افراطی و جوان بودن آنان است.

 * مذاکرات آمریکا با طالبان

آمریکا که بدون تردید شکست خورده صحنه افغانستان است، پس از این که متوجه شد طالبان بخش عمده ای از خاک افغانستان را در اختیار دارد و دولت مرکزی در بسیاری از بخش ها خصوصا روستاها از نفوذ لازم برخوردار نیست، تصمیم به مذاکره با سران طالبان گرفت نه با هدف افزایش قدرت طالبان بلکه بیشتر با هدف تامین امنیت نیروهای آمریکایی مستقر در افغانستان و ایجاد مناطقی امن برای نیروهای داعش وابسته به خود، به این ترتیب آمریکا چرخشی 180 درجه ای نسبت به استراتژی قبلی خود که قدرت بخشی به دولت مرکزی اشرف غنی بود، انجام داد و به عبارتی با مذاکره با طالبان بعنوان نیروی مخالف دولت به اشرف غنی پشت کرد. آمریکا با مذاکرات با طالبان سعی دارد تحرک سیاسی فعالی از خود نشان دهد و ضمن تامین امنیت نیروهای خود در افغانستان، شکست سنگین خود در این کشور را تحت الشعاع قرار دهد.

آمریکا در حال حاضر هزاران نیروی  نظامی در افغانستان دارد و در طول ده سال گذشته علاوه بر دادن حدود سه هزار كشته؛ ده ها هزار تن از مردم افغانستان را نيز به كام مرگ كشانده و يا با معلوليت تا پايان عمر مواجه کرده است که به هیچوچه تداوم چنین وضعیت خصوصا تلفاتی را نمی تواند در آینده تحمل کند لذا بشدت نیازمند تغییر روند در افغانستان است. نمایندگان آمریکا تا کنون چندین نوبت در مناطق مختلف با سران طالبان گفت و گو داشته است.

در گفت و گو های اخیر که در دوحه قطر برگزار شد، خلیل زاد نماینده آمریکا در مذاکرات اعلام کرد با طالبان به توافق رسیده است، طالبان نیز این گفته آمریکا را رد نکرد. توافق آمریکا و طالبان در حالی انجام می شود که نیروهای طرفین در داخل افغانستان همواره به یکدیگر حمله های خشونت بار می کنند بگونه ای که سازمان ملل اعلام کرده است ماه ژوئن خشونت بارترین ماه در افغانستان بوده است.

گرچه آمریکا نام مذاکرات را صلح گذاشته است، اما بحثی از صلح وجود ندارد و بیشتر تغییر یک روند و جبهه آرایش نظامی در افغانستان برای رسیدن آمریکا به اهداف منطقه ای اش است. برای آمریکا کنترل افغانستان و سیطره بر دولت این کشور از چند جهت حائز اهمیت است، نخست کنترل روسیه بعنوان رقیب دیرین این کشور دوم رصد تحولات ایران و برنامه ریزی ایذایی علیه جمهوری اسلامی ایران در شرایط خاص، سوم کنترل پاکستان، حمایت از نیروهای شکست خورده و فراری داعش و نهایتا رقابت با چین و سایر کشورهایی که به نوعی در افغانستان نفوذ دارند.

صلحی که آمریکا در مذاکره با طالبان از آن صحبت می کند، آینده ای کاملا مبهم دارد و هیچ تضمینی برای تداوم آن وجود ندارد و نهایتا وقتی آمریکا با توان طالبان در افغانستان پیشرفت کرد قطعا آن ها را کنار خواهد گذاشت شبیه همان رفتاری که با حکومت های مرکزی نزدیک به خود در این کشور انجام داد.

 * انتخابات افغانستان

بر اساس اعلام دولت مرکزی انتخابات ریاست جمهوری افغانستان قرار است ششم مهرماه برگزار شود. دولت در برگزاری این انتخابات با چالش های مختلفی مواجه است، نخست این که قدرت دولت برای اداره امور کشور در وضعیت ضعف قرار دارد، بخش های قابل توجهی از کشور در اختیار نیروهای طالبان و داعش است. دولت غالبا در مراکز استان ها حاکمیت دارد و طالبان و داعش در روستا ها حکمرانی می کنند. آمریکا که تا کنون با جدیت از اشرف غنی رئیس جمهور وقت حمایت می کرد اکنون باچرخش 180 درجه ای بدنبال توافق با طالبان مخالف دولت مرکزی است. طالبان و داعش در داخل با یکدیگر اختلاف سنگین دارند.

 * چهار روند جایگزینی در افغانستان

تحولات کنونی افغانستان در حقیقت جایگزینی چهار روند به جای شرایط کنونی است، نخست جایگزینی روند دوحه به جای روند بن که در سال 2001 منجر به ایجاد سیستم کنونی با محوریت دولت مرکزی شد، روند دوحه در حقیقت نگاه با افغانستان با دید آمریکا است. روند دوم اجماع بین المللی قدرت های بزرگ برای تعیین سرنوشت آینده افغانستان به جای تصمیم گیری مردم افغانستان برای سرنوشت کشور خود است. روند سوم جایگزینی عمارت اسلامی افغانستان به دست طالبان به جای شیوه های سنتی کنونی، روند چهارم که داعش مدعی آن است، ایجاد حکومتی با عنوان ولایت خراسان می باشد.

 * موضع ایران در قبال تحولات افغانستان

با توجه به تحولات کنونی افغانستان و پیش بینی این که افغانستان در آینده نزدیک آبستن چالش های اساسی است لذا بیش از پیش ضرورت دارد، جمهوری اسلامی ایران با نگاهی تیز بین و آینده نگرانه تحولات افغانستان را دنبال کند. جمهوری اسلامی ایران در حال حاضر از دولت مرکزی افغانستان حمایت کرده و حامی قانون اساسی مصوب اجلاس بن در این کشور است. ایران معتقد است سرنوشت افغانستان باید توسط مردم این کشور انجام شود لذا تا کنون اجلاس های غیر از این را به رسمیت نشناخته و تصمیم گیری قدرت های خارجی برای این کشور را نپذیرفته است.

پاسخ دادن