باران؛ زحمت یا رحمت ؟

سیل
اقتصادبرتر

برخی از مسئولان ارشد دولت از معاون اول رئیس جمهوری تا وزیر نیرو و دیگران صحبت از برکات باران‌های اخیر کردند اما در لابلای بحران سیل این سخنان کم رنگ شد و کمتر کسی به مفاهیم این سخنان توجه کرد.

تهران – اقتصاد برتر – ۱۷ فروردین ۹۸

به گزارش #اقتصادبرتر، برای رسیدن به این نکته که چرا بارندگی‌های اخیر برای کشور رحمت است مروری داریم به وضعیت بحران کم آبی در چند سال اخیر و شرایط کنونی که در اثر بارندگی‌ها ایجاد شده است. البته به مصیبت‌های ناشی از بارندگی‌های اخیر نیز توجه داریم که می‌توانست نباشد و یا اثرات آن بسیار کمتر از این باشد. گزارش زیر را مرور کنید تا بدانیم بارندگی‌های اخیر زحمت است یا رحمت؟

تا همین چند ماه پیش بود که گزارش‌های نومید کننده از خشکسالی طولانی در کشور رسانه‌های همگانی را پر کرده بود. همه نگران آینده کشور از خشک شدن مزارع و قطع آب صنعت گرفته تا مهاجرت روستائیان از روستا‌ها به شهر و ده‌ها معضل دیگر ناشی از خشکسالی بودند. کارشناسان و متخصصان خشکسالی از نقاط مختلف جهان فراخوانده شدند، دولت و نهاد‌های مسئول ده‌ها جلسه مختلف برای حل معضل خشکسالی و تبعات آن تشکیل دادند، راهکارهای متفاوت از بارور کردن ابر‌ها تا انتقال آب دریای خزر به استان‌های نزدیک و حتی ایجاد کانال بین خزر و خلیج فارس مطرح بود. همه نگران و مضطرب دست به دعا برداشته بودیم که باران این رحمت الهی نازل شود و بحران خشکسالی در کشور را کاهش دهد.

صادق ضیائیان رئیس مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی می‌گفت، ۹۷ درصد مساحت ایران تحت تاثیر خشکسالی است و ۲۷ درصد جمعیت کشور متاثر از خشکسالی بلند مدت هستند. مساحت وسیعی از ایران و جمعیت قابل توجهی در کشور از تبعات خشکسالی رنج می‌برند.

ضیائیان گزارش داد که در دوره یک ساله گذشته تا پایان دی‌ ۹۷ قریب به ۲/۷۲درصد جمعیت ایران تحت تأثیر خشکسالی است. به گفته وی ۷/۲۲درصد جمعیت کشور با خشکسالی خفیف، ۷/۱۷درصد جمعیت با خشکسالی متوسط، ۱۳ درصد جمعیت با خشکسالی شدید و ۷/۲۸ درصد جمعیت با خشکسالی بسیار شدید مواجه هستند. تعبیر کارشناسان کشاورزی، صنعت و اقتصاد از این آمار‌ها بسیار منفی و نومید کننده بود.

* ۹۷ درصد مساحت ایران تحت تأثیر خشکسالی بلند مدت

رئیس مرکز ملی خشکسالی می‌گفت: بررسی داده‌های ده ساله خشکسالی بیانگر آن است که ۹۷ درصد مساحت ایران تحت تأثیر خشکسالی بلند مدت است.

بابائیان سرپرست پژوهشکده اقلیم‌شناسی پیش بینی کرده بود وضعیت نرمال بارش برای ماه‌های پیش رو با توجه به گرمایش جهانی، روند بلند مدت بارش در کشور کاهشی است و برای چنین شرایطی تدوین و اجرای برنامه ملی جهت تأمین پایدار آب و اتخاذ روش‌های سازگاری با کم ‌آبی بویژه در جنوب شرق کشور ضروری است.

همه از چالش‌ها و مشکلات ناشی از کمبود آب، استفاده نادرست از منابع آب، کاهش بارش‌ها و برداشت بیش از حد آب‌های سطحی و زیرزمینی صحبت می‌کردند که باعث بروز بحران آب در برخی مناطق ایران شده است. یکی از استان‌هایی که با مشکل جدی در این زمینه روبرو بود، استان خراسان جنوبی بود. مشکل کم آبی باعث تخلیه برخی روستاها و مهاجرت‌های اجباری روستائیان به شهرها و روستاهای دیگر شده بود.

کارشناسان توصیه می‌کردند عبور از خشکسالی نیازمند مدیریت مصرف است.

هدایت فهمی معاون دفتر برنامه ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو هم می‌گفت: برای عبور از شرایط خشکسالی در کشور باید به فکر راه حل‌های توسعه پایدار و مدیریت تقاضای آب در کشور باشیم.

به گفته وی کمبود منابع آبی می‌تواند بحران ساز شود. تجربه کاهش بارش و خشکسالی در جهان همواره با تنش‌های اجتماعی همراه بوده است. با تشدید رفتار‌های خشونت آمیز میان گروه‌های اجتماعی، برای دستیابی به منابع آبی، بحران‌های امنیتی فراوانی ایجاد می‌شود. حتی برخی کشور‌ها با همسایگانشان از مرحله تنش آبی تا مرحله جنگ آب پیش می‌رفتند.

عده ای معتقد بودند، برای عبور از شرایط خشکسالی در کشور باید به فکر راه حل‌های توسعه پایدار و مدیریت تقاضای آب در کشور باشیم و با کنار آمدن با طبیعت از خشکسالی، عبور کنیم.

معاون دفتر برنامه ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو معتقد بود برای جبران کاهش منابع آبی در کشور که طی سال‌های گذشته ایجاد شده باید چندین سال بارندگی مناسب داشته باشیم تا ذخایر آبی کشور پر شود.

*۹۰ میلیارد متر مکعب آب مورد نیاز بخش کشاورزی

کارگروه آبی تشکیل شد تا فکری برای ۹۰ میلیارد متر مکعب آب مورد نیاز بخش کشاورزی بکنند تا کشاورزی کشور نمیرد.

بخش کشاورزی بزرگ‎ترین مصرف کننده آب در جهان است. مطابق مصوبه کارگروه سازگاری با کم آبی، کشت برنج به جز شهر‌های شمالی در باقی نقاط کشور ممنوع شد و در بعضی از مناطق، کشت برخی از محصولات مانند نیشکر با محدودیت مواجه شد. ادامه این روند برای کشاورزی ایران غیر قابل تحمل بود. در اثر کم آبی به‌سرعت به سوی بحران پیش می‌رفتیم.

در دو هفته اخیر اتفاقی افتاد که تحلیل و پیش بینی‌های همه کارشناسان هواشناسی تا منابع آب و… را بر هم زد، باران سنگینی ۲۰ استان کشور را در نوردید و مشکلاتی را برای بخش‌های مختلف کشور ایجاد کرد که از دولت گرفته تا نیروهای مسلح جملگی سرگرم جمع کردن تبعات منفی ناشی از سیلاب شدند.

سیلاب خسارات سنگینی را به برخی از استان‌های کشور از جمله لرستان، خوزستان، گلستان و مازندران و برخی دیگر از استان‌ها وارد کرد. اما در سایه باران‌های اخیر بحران عظیم خشکسالی که ۹۷ درصد کشور را در برگرفته بود به شدت کاهش یافت و یا به عبارتی پایان یافت، به گونه ای که اردکانیان وزیر نیرو می‌گوید، به برکت باران و سیلاب‌ها ۵ میلیارد مترمکعب آب شیرین در سدهای مخزنی ذخیره و ۴۰ تالاب بزرگ کشور سیراب شده است.

به گفته وزیر نیرو به برکت باران‌هایی که از ۲۷ اسفند تا کنون شروع شده بیش از ۵ میلیارد مترمکعب آب شیرین اضافه بر روان آب‌های قبلی در مخازن ۱۷۲ سد مخزنی کشور ذخیره شده است. وی می‌گوید اگر می‌خواستیم ۵ میلیارد مترمکعب آب شیرین را از دریا تامین کنیم بایستی ۵/۲ میلیارد دلار هزینه می‌کردیم اما به برکت باران‌ها امروز این نعمت در ذخایر آبی ما ذخیره شده است و در اختیار ماست.

وزیر نیرو می‌گوید با این منابع آبی مصارف شرب شهر‌های مهمی از جمله مشهد از سد دوستی، زاهدان و زابل از چاه نیمه‌ها، اصفهان و یزد از زاینده ‌رود، مرودشت و شیراز از سد درود زن و شهر‌های زیادی در استان‌های هرمزگان، بوشهر، کهگیلویه و بویراحمد، فارس و خوزستان از سد کوثر تامین شده است.

وزیر نیرو می‌گوید، تالاب‌های کشور نیز پس از سالیان سال خشکسالی از این سیلاب بهره‌مند شده و ۴۰ تالاب بزرگ کشور سیراب شده است. علاوه بر آن آب دریاچه ارومیه نیز افزایش قابل ملاحظه‌ای داشته است. در لرستان با روان آب ناشی از تحولات آبی در این استان و بارش‌های شدید، سیلابی به بزرگی بیش از ۸۰۰۰ متر مکعب در ثانیه وارد کرخه شد که خوشبختانه در حال حاضر رو به کاهش است.

در مجموع بارندگی‌های اخیر گرچه خسارت‌های سنگینی به ۲۰ استان کشور زد و باعث زحمات فراوانی شد اما درمجموع در آینده کشور با پایان دادن به بحران‌های ناشی از خشکسالی برای کشور رحمت بود و دستاورهای خوبی در سال ۹۸ خواهد داشت.

اما نکته پایانی اینکه هیچ‎یک از دستگاه‌های مسئول در کشور نتوانسته بودند به درستی چنین حجمی از بارندگی و سیلاب را پیش بینی کنند و از قبل آمادگی‌های لازم را برای مناطق مختلف کشور ایجاد نمایند. اگر دستگاه‌های پیش بینی کننده چنین حجمی از بارندگی را پیش بینی می‌کردند و به موقع رودخانه‌ها و مسیل‌ها را لایروبی می‌کردند و بناهای زیر دست سد‌ها را تخلیه می‌نمودند شاید خسارات وارده به استان‌های کشور قابل مدیریت بود و این همه زحمت برای مردم ایجاد نمی کرد.

این اتفاق نیازمند ده‌ها جلسه کارشناسی در آینده است که چطور می‌توانیم مثل همه کشورهای دنیا از قبل این نوع بارندگی‌ها را پیش بینی کنیم و مثل همه بحران‌ها مرتب غافلگیر نشویم و نعمات یک پدیده الهی را به نغمت تبدیل نکنیم. لازم است دولت تیم مجربی را برای بررسی همه ابعاد این واقعه تعیین کند تا از تجارب سیلاب‌ها درس عبرت بگیریم و از نعمات بارندگی‌ها بیشتر استفاده کنیم.

پاسخ دادن