تدابیر سختگیرانه برای صدور دسته چک

اقتصاد برتر

اقدامات سختگیرانه بانک مرکزی برای صدور چک، اعتبار سنجی صادر کننده، عدم صدور دسته چک های موازی به یک فرد در یک بانک از جمله اقدامات بانک مرکزی است که باعث کاهش چک های برگشتی شده است.

تهران – اقتصاد برتر – ۲۲ مرداد ۹۸

به گزارش #اقتصادبرتر به نقل از خبرگزاری مهر، بانک مرکزی اعلام کرد هر فرد در کل شعب یک بانک فقط می تواند حداکثر یک دسته چک انفرادی و یک دسته چک اشتراکی صیادی داشته باشد. مدیرکل نشر و ریالی بانک مرکزی گفت: ۱۱ میلیون تقاضا برای صدور دسته ‌چک ثبت شده است.

 با گسترش تعداد چک‌ های برگشتی و اعلام آمارهای مرتبط با آن از سوی بانک مرکزی، سیا ستگذار پولی به این فکر افتاد که اصلاح قانون چک را در دستور کار قرار داده و زمینه‌ای را فراهم آورد که با راه‌اندازی یک سامانه، نظارت دقیق‌ تری بر روند صدور چک‌ های بانکی و رسیدگی به دعاوی مرتبط با آن صورت گیرد. در واقع، هدف نهایی سامانه ‌های طراحی شده از سوی بانک مرکزی از جمله چکاوک و سایر زیر سامانه‌های مرتبط با آن از جمله صیاد و سامانه استعلام پیامکی افزایش اعتبار چک در سطح جامعه، کاهش آمار چک‌ های بلامحل و کاهش آسیب ‌های اجتماعی و اقتصادی ناشی از افزایش صدور چک‌ های برگشتی بوده است.

پس از راه ‌اندازی سامانه چکاوک از خرداد ۱۳۹۴ و رونمایی از طرح ملی صیاد در ۲۸ شهریور ماه سال ۱۳۹۶و راه‌اندازی موفق آن به همراه اصلاح رویه و روال صدور دسته چک و یکسان‌ سازی مولفه ‌ها و خصیصه‌ های محتوایی و امنیتی چک در شبکه بانکی، آمار حاکی از بهبود فرآیند صدور، پذیرش و پردازش چک و کاهش درصد چک‌ های برگشتی است.

مسعود رحیمی، مدیر کل ریالی و نشر بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به سئوالاتی در این زمینه پاسخ داده است که در زیر از نظر می گذرد. چک بانکی همواره از جمله ابزارهای تبادل مالی در کشور بوده که طرفداران خاصی دارد اما متاسفانه به دلیل برخی مشکلاتی که در حوزه کسب و کار طی سال‌ های اخیر رخ داده است، طی برهه‌ای از زمان ارزش و اهمیت خود را تا حدودی از دست داد.

  • در شرایط کنونی، اهمیت و جایگاه چک در جامعه بویژه باتوجه به تحولات بانکداری الکترونیک به چه صورت است؟

مسعود رحیمی: چک به عنوان یکی از اسناد تجاری، به علت رواج و سهولت مبادله تبدیل به یکی از پرطرفدارترین سند های تجاری و ابزار معامله در ایران شده است. بر اساس آمار های رسمی بانک مرکزی، سهم ارزش مبادلات انجام شده با چک از کل تراکنش ‌های غیرنقد، همواره افزایشی بوده و با ۵.۹ واحد درصد افزایش از ۲۲.۴ درصـد در سال ۱۳۹۵  به ۲۸.۳ درصد در سال ۱۳۹۷ رسـیده و روند مذکور نیز نشـان می‌دهد در کنار توسعه سایر ابزارها و سامانه‌ های پرداخت، ابزار چک همچنان به‌ عنوان ابزاری مهم جایگاه خود را در مبادلات حفظ کرده است.

  • بانک مرکزی در این زمینه چه اقداماتی را انجام داده و ساماندهی چک هم اکنون در چه مرحله‌ای قرار گرفته است؟

بانک مرکزی به موازات سیستم‌های موجود در حوزه نظام نوین پرداخت در کشور نظیر «ساتنا»، «پایا» و «شتاب»، با شناسایی نقاط ضعف و کاستی ‌های فرآیند اجرایی چک، به‌منظور ارتقاء این ابزار پرداخت غیرنقدی سنتی مهم (به علت مزیت امکان پرداخت وجه معین در تاریخ آتی)؛ سیستم انتقال تصویر چک  (چکاوک) را طراحی کرد.

با عملیاتی‌شدن سامانه چکاوک به‌عنوان زیرساخت پردازش نظام‌ مند الکترونیکی چک که در خرداد ماه ۱۳۹۴ تکمیل شده است، عملیات پایاپای چک‌ های عادی، رمزدار و تضمینی صرفاً از طریق سامانه مزبور انجام می‌شود. در واقع، هدف نهایی سامانه چکاوک و سایر زیرسامانه ‌های مرتبط با آن از جمله صیاد و سامانه استعلام پیامکی افزایش اعتبار چک در سطح جامعه، کاهش آمار چک‌ های بلامحل، کاهش آسیب‌ های اجتماعی و اقتصادی ناشی از افزایش صدور چک‌ های برگشتی بوده است.

  •  آیا با اقداماتی که بانک مرکزی انجام داده، تاثیری بر روند چک های برگشتی داشته است؟

طبق بررسی‌های انجام شده ، تعداد چک‌ های برگشتی در سال ۱۳۷۸ بالغ بر ۲.۶۳ میلیون برگ بوده که با شیب صعودی، این رقم در سال ۱۳۹۰ به ۶.۳۷ میلیون برگ رسیده است و این آمار حاکی از رشد ۱۴۲ درصدی تعداد چک ‌های برگشتی طی دوره مورد بررسی است. همین امر گواه بر ضرورت ایفای نقش بیشتر بانک مرکزی جهت ساماندهی به حوزه پرداخت با چک است.

در همین راستا بانک مرکزی با یکسان ‌سازی طرح، محتوا و ارتقا مولفه‌ های امنیتی چک به منظور افزایش اعتبار آن از طریق ابلاغ شیوه‌ نامه اقلام اطلاعاتی و محتوای فنی چک در بهمن ماه سال ۱۳۹۵ و از سویی دیگر اعتبارسنجی دقیق اهلیت دارنده دسته چک در زمان صدور، براساس قوانین و مقررات و سوابق مندرج در سامانه ‌های اطلاعاتی اعتباری (چک برگشتی و تسهیلات و تعهدات) با رونمایی از طرح صیاد در شهریور ۱۳۹۶ گام برداشت. همچنین با راه‌ اندازی سامانه پیامکی از مهرماه سال ۱۳۹۷، امکان دریافت اطلاعات از سوابق چک برگشتی صادرکننده چک را برای ذینفعان مهیا کرد.

در نتیجه این اقدامات نسبت تعداد و مبلغ چک ‌های برگشتی در چکاوک از ۱۴.۳ و ۱۹.۹ درصد در اسفند ۱۳۹۵ به ترتیب به ۸.۸ و ۹.۴ درصد در اسفند ۱۳۹۷ رسیده و همچنین سهم چک‌ های وصولی در مقایسه با چک‌ های برگشتی از کل چک‌ های مبادله‌ای با شیب تندی در حال افزایش است

  • مهم‌ترین دلایل بهبود وضعیت چک‌ های برگشتی را چه می دانید؟

بررسی روند چک‌ های برگشتی در چکاوک نشان می‌دهد؛ استقرار تدریجی سامانه صیاد در شعب بانک‌ ها کاهش تعداد و مبلغ چک ‌های برگشتی را به صورت محسوس به دنبال داشته لذا می‌توان به اهم اقدامات اخیر بانک مرکزی که در کاهش نسبت چک‌ های برگشتی مؤثر بوده‌اند، اشاره کرد که بر این اساس، اعتبارسنجی دقیق صادرکننده دسته چک از طریق صیاد و عدم پذیرش درخواست‌های دارای سوابق اعتباری سوء است؛ به این معنا که بر اساس اطلاعات اخذ شده در سال ۱۳۹۷ بیش از ۱۱ میلیون درخواست صدور دسته چک در این سامانه ثبت شده که از این میان ۵.۲ درصد آن تائید نشده است.

در عین حال، عدم ارائه دسته چک به حساب‌ های مختلف فرد در یک بانک نیز از جمله دیگر مواردی است که باید به آن توجه کرد؛ چراکه هر فرد در کل شعب یک بانک می‌تواند حداکثر یک دسته چک انفرادی و یک دسته چک اشتراکی صیادی داشته باشد. همچنین جلوگیری از پذیرش چک‌ های غیرصیادی در سامانه چکاوک از آبان ماه سال ۱۳۹۷ و به ویژه آغاز به کار سامانه استعلام پیامکی این بانک در مهر ماه سال ۱۳۹۷ که منجر به دسترسی سهل و آسان ذینفع چک در هنگام قبول چک به سوابق اعتباری صادرکننده شده و در عمل به دلیل افزایش هزینه عدم ایفای تعهد برای صادرکننده چک، شاهد تامین وجوه در موعد مقرر و کاهش مخاطرات مبادلات و افزایش اعتبار چک هستیم.

به این ترتیب، هم‌ راستا با توسعه ابزارها و سامانه‌های پرداخت، ابزار چک همچنان جایگاه و اهمیت خود را در مبادلات حفظ  و با توسعه سامانه چکاوک و صیاد، مخاطرات ناشی از عدم وصول چک کاهش یافته و یکی از اهداف اساسی این سامانه‌ ها که افزایش اعتبار چک است، محقق شد. خوشبختانه مجلس و دولت نیز هم راستا با بسترسازی‌های صورت گرفته در بانک مرکزی با ابلاغ قانون «اصلاح قانون صدور چک» مصوب ۱۳ آبان ۹۷ برای مقوله چک برگشتی اهمیت ویژه‌ای قائل شده و خصوصاً در ماده ۵ مکرر تدابیر سخت‌گیرانه و محدودکننده‌ای درنظر گرفته‌اند که قطعاً با توجه به اینکه هم ‌اکنون تمهیدات و ترتیبات لازم جهت اجرایی شدن قانون مورد نظر در اسرع وقت، در دستور کار قرار دارد؛ در آینده شاهد کاهش بیشتر چک‌ های برگشتی و به تبع آن بهبود هرچه بیشتر کارکرد چک هستیم.

پاسخ دادن