جنگی که منجر به استقلال گازی می شود

مناقشه ۸/۱ میلیارد دلاری ایران و ترکمنستان بار دیگر سبب توقف صادرات گاز به ایران شد.

تهران- اقتصاد برتر- ۲۵ دی ۹۵

شرکت ملی گاز ایران دخالت وزارت امورخارجه ترکمنستان در دعوای حقوقی میان این شرکت و شرکت «ترکمن گاز» را خلاف صریح مفاد قرارداد دو کشور دانست و اعلام کرد که به دلیل بی نتیجه بودن مذاکرات دوجانبه برای حل اختلافات، ایران شکایت از شرکت ترکمن گاز در مراجع داوری بین المللی را در دستور کار قرار داده است.

تحویل گاز ترکمنستان به ایران در سال ۸۶ هم قطع شده بود. ایران در آن زمان با افزایش ۹ برابری قیمت گاز موافقت کرد. ایران از ذخایر غنی گاز طبیعی برخوردار است. اما کشور ناگزیر به واردات گاز است و مشکل قطع گاز مرتب تکرار شده و این مشکل در فصل پاییز و زمستان تشدید می‌شود. جنگ گازی ترکمنستان و ایران این بار هم با شروع زمستان آغاز شد. ترکمنستان با بروز سرما شیر گاز را به روی ایران بست. بحران گازی اکنون به بالاترین سطح مملکتی کشیده شده و سرو صدای زیادی به پا کرده است. روز یکشنبه ۱۲ دی ماه مصادف با اول ژانویه ۲۰۱۷ شرکت «ترکمن گاز» برای دومین بار بعد از ۹ سال صادرات گاز به ایران را به خاطر عدم‌پرداخت یک میلیاردو ۸۰۰ میلیون دلار بدهی ایران قطع کرد. بر اساس قراردادی که از ٢٠ سال پیش بین شرکت ملی گاز ایران و شرکت ترکمن گاز امضا شده، بخشی از گاز مصرفی مناطق شمالی ایران با واردات از ترکمنستان تأمین می‌شود.
رسانه‌های ترکمنستان خبر قطع گاز این کشور به ایران را منتشر نکردند و درباره این حادثه تاکنون سکوت کرده‌اند. برخلاف آن رسانه‌های ایران با جنجال زیادی این مسأله اقتصادی را به یک موضوع سیاسی تبدیل کرده‌اند. مناقشه یا جنگ گازی همسایه شمالی که گاز استان‌های گلستان، مازندران، خراسان جنوبی و تا حدی گیلان را هم توسط دو خط لوله خود تامین می‌کند، اکنون به سطح کلان مملکتی رسیده است. شرکت ملی گاز، وزیر نفت، معاون رئیس جمهوری و مجمع نمایندگان شمال به سرعت واکنش نشان دادند. پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت نیرو گزارش داده که گاز ۴ نیروگاه در شمال ایران برای مدیریت تامین گاز خانگی قطع شده است. «اسحاق جهانگیری»، معاون اول رئیس جمهوری، با صدور بخشنامه‌ای به همه وزارتخانه‌ها، سازمان ها، مؤسسه ها و شرکت‌های دولتی، نهادهای انقلاب اسلامی و استانداری های سراسر کشور، رعایت اعتدال در مصرف گاز را خواستار شد.
وزارت امور خارجه ترکمنستان هم پس از۲ روز قطع گاز روز سه‌شنبه (۳ ژانویه) با صدور بیانیه مطبوعاتی دلیل اصلی قطع صدور گاز از کشورش را «عدم پرداخت بدهی» از طرف ایران اعلام کرد و شرکت ملی گاز ایران را مقصر دانست. وزارت امور خارجه ترکمنستان تلاش بر سر سیاسی کردن قطع گاز ترکمنستان را «اقدام غیر‌دوستانه» توصیف کرده است.
قطع گاز یک مشکل اقتصادی است نه سیاسی
«لطیف ایزدی»، روزنامه‌نگار و مدیر مسئول تارنمای «اولکامیز» در استان گلستان به «دویچه وله» (فارسی) می‌گوید: مسأله‌ای که بین ایران و ترکمنستان به وجود آمده یک موضوع تجاری – اقتصادی است و جنبه سیاسی ندارد. آقای ایزدی تاکید می‌کند ایران هم برق خود را به عراق قطع کرد و این موضوع صرفا اقتصادی بوده و رسانه‌ای و سیاسی نشده است.
این کارشناس محلی در قیاس با ۹ سال پیش که گاز ترکمنستان برای اولین بار در سال ۸۶ قطع شده بود، وضعیت کنونی را چنین توصیف می‌کند: امسال هوا در قیاس با ۹ سال پیش کمی گرم‌تر است و فعلا گاز خانگی مثل قبل وجود دارد. مصرف گاز مایع هم بیشتر شده است. دولت مردم را به صرفه‌جویی تشویق می‌کند و برخی کمپین‌ها هم در شبکه‌های مجازی به وجود آمده که شهروندان را به صرفه‌جویی در مصرف گاز تشویق می‌کنند.
نگرانی مردم استان‌های شمالی
ایران دارای دومین ذخیره گازی دنیاست با این وجود مجبور شده از همسایه شمالی گاز وارد کند. «علی‌اصغر یوسف‌نژاد»، عضو هیأت رئیسه مجلس و نماینده ساری، می‌گوید که قطع گاز ترکمنستان تبعات ناخوشایندی برای مصرف‌کنندگان خانگی به وجود خواهد آورد. داشتن مشکل در تأمین گاز مردم در کشور ما که بر ذخائر بی‌نظیر نفت و گاز قرار دارد شرم‌آور است و دلیل آن ضعف‌های زیرساختی است که در کمترین زمان باید رفع شود.
مردم از قطع گاز می‌گویند و مسئولان از صدور آن کارشناسان امور گاز می‌گویند که چاه‌های اصلی گاز ایران در جنوب کشور واقع شده و برای انتقال آن نیاز به احداث خط لوله۵ هزار کیلومتری دارد. طبق برآورد کارشناسان ساخت چنین خط لوله‌ای مقرون به صرفه نیست.
ترکمنستان و خزانه خالی
یک کارشناس «گازپروم» که خواست نامش فاش نشود در گفت‌وگو با دویچه وله گفت که تبعات قطع صدور گاز به ایران بیشتر به ضرر ترکمنستان است؛ او تاکید کرد: در خزانه دولت ترکمنستان پول نیست و نیاز شدیدی به دلار دارد. روسیه گاز ترکمنستان را نمی‌خرد. چین هم بابت گازی که می‌خرد وام ۸ میلیارد دلاری پرداخت کرده و این مبلغ مصرف شده است. از طرفی قیمت نفت به شدت کاهش یافته و در نتیجه نرخ گاز افت پیدا کرده است. اگر قطع گاز ترکمنستان به ایران ادامه یابد بر وضعیت اقتصادی ترکمنستان تاثیر منفی خواهد گذاشت. بخش اصلی بودجه ترکمنستان از طریق فروش برق، صادرات نفت و گاز تامین می‌شود. به نظر این کارشناس مشکل اصلی ترکمنستان و ایران تعیین نرخ گاز صادراتی به ایران است و تنها راه حل «جنگ گازی» مذاکره طرفین است. او ولی به این هم اشاره می‌کند که مذاکره با طرف ایرانی بسیار مشکل است. کارشناس گازپروم یادآور می‌شود: من بارها از مقامات ترکمنستان شنیدم که گفتند تا صبح با مقامات ایرانی مذاکره کردند و اگر به نتیجه‌ای هم رسیدند نهایتا رضایت رهبر ایران را هم باید کسب می‌کردند. اگر آیت الله خامنه‌ای اجازه بدهد مشکل حل می‌شود و تصمیم نهایی دست وزیر یا معاون او نیست، بلکه باید در سطح عالی مملکتی حل شود. در سطح پائین مذاکره انجام می‌شود و نهایتا باید رهبر ایران چراغ سبز نشان دهد.
کمی صرفه جویی کنیم، نیازی به گاز ترکمنستان نداریم
«سیدعلی ادیانی» نایب رئیس کمیسیون انرژی مجلس با حمایت از مواضع وزارت نفت در مقابل زیاده خواهی ترکمنستان گفت: با صرفه جویی هیچ نیازی به واردات گاز از ترکمنستان نداریم. وی با اشاره به نشست مجمع نمایندگان استان مازندران و گلستان با وزیر نفت به موضوع قطع گاز ترکمنستان اشاره کرد و افزود: شرکت ملی گاز ایران تمام تلاشش را برای جلوگیری از قطع گاز ترکمنستان انجام داده تا همانند گذشته بتواند بخشی از گاز مورد نیاز شمال کشور بویژه مازندران را با واردات گاز از ترکمنستان تامین کند، اما آنها بدقولی کردند. شرکت ملی گاز ایران و شرکت ترکمن گاز اواخر هفته گذشته بر سر واردات گاز ایران از این کشور توافق کردند که طرف ترکمنستانی برخلاف توافق انجام شده اقدام به قطع گاز ایران کرده که این حرکت نشان از بدعهدی و پیمان شکنی دارد. ادیانی بر ضرورت مصرف بهینه انرژی بویژه گاز و رعایت الگوی مصرف از سوی ایرانیان و به خصوص مردم شمال کشور تاکید کرد و گفت: اگر هر یک از ایرانیان یک شمعک یا یک بخاری را خاموش کنند بدون شک ١٠ درصد در مصرف انرژی صرفه جویی می شود که این میزان سبب حفظ عزت ملی می شود.
عضو مجمع نمایندگان استان مازندران با اشاره به اینکه تنها ٢ درصد از گاز مورد نیاز کشورمان از ترکمنستان تامین می شده ، افزود: اگر همه ایرانیان الگوی مصرف را رعایت کنند ما به یک متر مکعب گاز ترکمنستان هم نیازی نداریم. رعایت الگوی مصرف به معنای کم مصرف کردن نیست بلکه به معنای درست مصرف کردن انرژی است.
ارجاع پرونده گازی به دیوان داوری
به گفته برخی دیگر از کارشناسان ادامه بحران گازی ایران و ترکمنستان به ضرر هر دو کشور است و حتی ارجاع پرونده به دیوان داوری هم کمکی به وضعیت فعلی نخواهد کرد. «امید شکری کله‌سر»، کارشناس انرژی در واشنگتن در این رابطه به دویچه‌وله (فارسی) می‌گوید ارجاع پرونده گازی به دیوان داوری بین‌المللی در شرایط کنونی نمی‌تواند مشکل تامین گاز در استان‌های شمالی را برطرف کند و ادامه مذاکرات تا رسیدن به چارچوب مورد قبول هر دو طرف بهترین راه برای حل اختلاف قیمت گاز وارداتی از ترکمنستان است.

پاسخ دادن