جهان در سال ۲۰۱۸ در یک نگاه

سال ۲۰۱۸ سال ویژه‌ای بود. تجربه جهان و جهانیان با رئیس‌جمهور آمریکا، دونالد ترامپ، که دومین سال کاری خود را شروع می‌کرد کاملاً با سال‌های قبل و رؤسای‌جمهور دیگر تفاوت داشت.

تهران – اقتصاد برتر – ۱۰ دی ۹۷

سال ۲۰۱۸ امروز به پایان می رسد و این سال  مملو از حوادث سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و ورزشی تلخ و شیرین بود که یکی از مهمترین آن را می توان قتل `جمال خاشقچی` دانست.

دونالد ترامپ استراتژی و تاکتیک جدیدی را وارد عرصه روابط بین‌الملل کرد که تا قبل از آن آزمون نشده بود. تاکتیک اعمال زور و اولویت دادن به منافع آمریکا رهیافت رهبران سیاسی جهان را دگرگون کرد.

خروج آمریکا از برجام

سرانجام دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا به وعده انتخاباتی خود عمل کرد و سرانجام از توافق هسته ای میان ایران و غرب که در سال ۲۰۱۵ منعقد شد، خارج شد.

خروج یکجانبه آمریکا از توافق هسته ای با ایران، موجی از انتقادهای بین المللی را به همراه داشت.

فدریکا موگرینی مسئول ارشد سیاست خارجی اروپا، بلافاصله بعد از دقایقی از اعلام خروج آمریکا از این توافقنامه، بر پایبندی کشورهای اروپایی بر آن تاکید کرد.

افزایش قیمت ارز و کالا در بازار ایران

با بازگشت تحریم های یکجانبه آمریکا علیه اقتصاد ایران، بازار ارز ایران در این کشور با تغییراتی مواجه شد.

انتقال سفارت آمریکا به بیت‌المقدس

آمریکا روز دوشنبه ۱۴ می (۲۴ اردیبهشت) بطور رسمی سفارت خود را از تل آویو به بیت المقدس منتقل کرد.
این اقدام آمریکا که یکی دیگر از وعده های انتخاباتی دونالد ترامپ بود، با انتقاد بسیاری از کشورها از جمله متحدان اروپایی واشنگتن روبرو شد.

تضعیف داعش 

سال ۲۰۱۸ را می توان به جرات سال شکست داعش در منطقه خاورمیانه نامید. در این سال گروه تروریستی داعش که بسیاری از مناطق سوریه و عراق را پیش از آن در اختیار داشت، قدرت خود را از دست داد و مجبور شد یکی یکی مناطق تحت کنترل خود را ترک کند.
در حال حاضر شماری از عناصر گروه تروریستی داعش در برخی مناطق خاورمیانه فعال هستند.

جنگ تجاری آمریکا وچین

 در آغاز رفتار دونالد ترامپ در قبال چین در طول ۲۰۱۷ نشان نمی‌داد که استراتژی مشخصی را دنبال می‌کند. مثلاً در در روزهای ۶ و ۷ آوریل همان سال ترامپ در ویلای شخصی خود (مارالاگو) در فلوریدا از شی جین پینگ رئیس‌جمهور چین پذیرایی رسمی کرد. در این ملاقات مسائل دوجانبه، تجارت و برنامه غیراتمی کردن کره شمالی مورد بحث قرار گرفت. دونالد ترامپ این ملاقات را «پیشرفت بسیار بزرگ» نامید و وزیر تجارت آمریکا ویلبر راس که در گفت‌وگو حضور داشت نیز گفت روابط دوجانبه «به نقطه اوج جدیدی» رسیده است.

اما در سه ماهه اول سال ۲۰۱۸ این خوشبینی‌ها با اعلام تعرفه‌های ۵۰ میلیارد دلاری در واکنش به آنچه که کاخ سفید «سرقت تکنولوژی و مالکیت معنوی» توسط چینی‌ها نامید، وارد مرحله خصمانه‌ای شد. تعرفه‌های کمرشکن شامل واردات فولاد، آلومنیوم، کفش، قطعات الکترونیک، پوشاک و بخشی از سرمایه‌گذاری‌های چینی‌ها در ایالات متحده نیز می‌شد. این اولین نشانه‌های حرکت به سوی جنگ تجاری در روابط دو کشور بود.

در ماه ژوئیه اختلافات چین و آمریکا به اوج خود رسید. تعرفه جدیدی به مبلغ۴۳ میلیارد دلار بر تولیدات و کالاهای صنعتی چین اعمال و علاوه بر آن واردات کالاهایی مانند تلویزیون و ابزارهای دارای کاربرد در پزشکی مشمول ۲۵ درصد مالیات اضافی شدند. اقدام متقابل چین شامل افزایش تعرفه بر بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار کالای وارداتی از آمریکا شد که اقلامی مانند گوشت، مواد لبنی، غذاهای دریایی، و دانه سویا در میان آنها دیده می‌شد.

در اجلاس ۲۷ سپتامبر شورای امنیت، دونالد ترامپ چین را حتی به مداخله در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا متهم کرد. اتهامی که با واکنش وزیر خارجه چین روبه‌رو ناموجه نامیده شد. رئیس‌جمهور آمریکا این اتهام را در شرایطی مطرح می‌کرد که قرار بود انتخابات میان‌دوره‌ای در کمتر از شش هفته پس از آن (ششم نوامبر) برگزار شود. ترامپ در پاسخ خبرنگاران درباره شواهد این ادعا فقط گفت نمی‌تواند آنها را افشا کند ولی ادعا کرد چینی‌ها نمی‌خواهند طرفداران او برنده شوند چون او اولین رئیس‌جمهور آمریکاست که چین را در زمینه‌های تجاری به چالش گرفته است. به هر صورت این ادعا نشان از وجود اختلافات عمیق‌تری بین دو کشور بود که تا آن زمان فقط از منظر جنگ اقتصادی نمودار شده بود.

دو ماهه آخر سال شاهد بحرانی‌تر شدن روابط بین دو کشور بوده‌ایم ولی در نهایت شگفتی و در یک حرکت غیرقابل پیش‌بینی، آمریکا و چین تصمیم گرفتند که رابطه را به صورت موقت ترمیم کنند. ماجرا از این قرار بود که  ترامپ در آستانه شرکت در اجلاس سران ۲۰ کشور صنعتی و ثروتمند دنیا موسوم به جی ۲۰ که قرار بود طی آن در آرژانتین با رئیس‌جمهور چین شی جین پینگ ملاقات داشته باشد ابتدا (در ۲۷ نوامبر) اعلام می‌کند که تعرفه‌های گمرکی برای حدود ۲۰۰ میلیارد دلار کالای چینی را تا میزان ۱۰٪ افزایش خواهد داد.

علاوه بر آن تهدید می‌کند که اگر مذاکرات با چینی‌ها در شکل مطلوب آن پیش نرود باقیمانده کالاهای وارداتی از چین را مشمول تعرفه‌های جدید خواهد کرد. اشاره او به مجموعه ۲۶۷ میلیارد دلاری از کالاهای وارداتی از چین بود که ترامپ تصمیم داشت در موردش افزایش تعرفه‌ای بین ۱۰ تا ۲۵ درصد اعمال کند. در همین روز ترامپ پیش‌بینی کرد که با برنامه به تأخیر انداختن اعمال تعرفه‌ها موافقت نخواهد کرد. البته اعمال این تعرفه‌ها در درجه اول کمپانی بزرگ آمریکایی یعنی «اَپِل» را به شدت به مخاطره می‌انداخت که از اصلی‌ترین تولیدکنندگان لپتاپ و تلفن‌های هوشمند در سطح جهان است.

استراتژی نمایش قدرت از جانب  ترامپ حرکتی شناخته شده است ولی احتمالاً رئیس‌جمهور در مورد واکنش چینی‌ها ارزیابی مشخص یا درستی نداشت و علاوه برآن بازتاب این تهدیدها در میان کمپانی‌های آمریکایی فعال در بخش تولیدات تکنولوژیک را نیز محاسبه نکرده بود.

دیدار ترامپ  و رهبر کره شمالی

برای چندین دهه جامعه بین‌المللی و آمریکا خواهان مذاکره برای خاتمه دادن به توان اتمی و موشکی و متوقف کردن صادرات تکنولوژی موشکی کره شمالی بوده‌اند. آمریکا بیش از سایر بازیگران منطقه‌ای و جهانی خواهان تحقق این هدف بوده و به مکانیسم‌های مختلفی از جمله مذاکره، همکاری، پیمان منع گسترش اتمی، تحریم‌های گستره و مکانیسم‌هایی مانند کنترل صادرات متوسل شده است. در دو مورد اقدامات دیپلماتیک توانسته کره شمالی را به مذاکره بکشاند ولی نهایتاً بدون توفیق رها شده است.

سال ۲۰۱۸ با تحریم‌ها علیه کره شمالی آغاز و پایان یافت. در واقع سه هفته قبل از پایان سال، آمریکا سه مقام کره شمالی را به دلیل نقض حقوق بشر مورد تحریم قرار داد که اتفاقاً یکی از این سه نفر نزدیک‌ترین مشاور کیم جونگ اون رهبر کره شمالی است.

بین ترامپ و کیم تنها پیام‌های توهین‌آمیزی مانند «مردکوچک موشکی»، «پیرمرد خرفت»، و «توله سگ مریض» رد و بدل شده و ترامپ تهدید کرده بود که کره شمالی را با خاک یکسان خواهد کرد. اما ناگهان در فاصله کوتاهی موضوع دیدار ترامپ با رهبر کره شمالی مطرح و حتی تاریخ آن نیز برای ماه ژوئن اعلام شد.

این ملاقات تاریخی در اوج تنش‌ها و تهدیدها انجام شد و هر دو طرف از آن استفاده تبلیغاتی وسیعی کردند. اما در شش ماهی که از ملاقات رهبران دو کشور در سنگاپور گذشت طرفین بر سر یک برنامه زمان‌بندی شده برای خلع سلاح کره شمالی به توافق نرسیدند. به نحوی که می‌توان گفت این توافق قبل از ورود به مرحله اجرایی، به صورت غیررسمی و اعلام‌نشده، به حالت تعلیق درآمده است.

جهانی شدن کارزار Me Too

اکتبر ۲۰۱۷ بود که خبر تجاوز جنسی «هاروی واینستین» به چند بازیگر زن، محافل هنری و رسانه‌ای در غرب را در شوک فرو برد. بازیگران زنی که در میان آن‌ها اسامی سرشناس نیز کم به چشم نمی‌خورد، یکی پس از دیگری طی افشاگری‌های بی‌سابقه‌ای اعلام کردند که از سوی این تهیه کننده آمریکایی مورد تعرض جنسی قرار گرفته‌اند. این بازیگران زن حتی کارزاری تحت عنوان MeeToo را نیز در شبکه‌های اجتماعی راه انداختند.
این کارزار سال ۲۰۱۸ مورد توجه بیشتری قرار گرفت و قربانیان آزار و تجاوز جنسی در کشور‌های مختلف جهان اقدام به افشاگری در این باره کردند.

برگزیت

سال ۲۰۱۸ طرح خروج انگلیس از اتحادیه اروپا دولت انگلیس را دستخوش تحولات بسیار مهمی کرد و تنش در کابینه «ترزا می» بر سر این موضوع به شدت بالا گرفت.
تعدادی از وزرای کابینه ترزا می‌ به خصوص بوریس جانسون، وزیر خارجه انگلیس به دلیل اختلاف با می‌ بر سر موضوع برگزیت از سمت خود استعفا دادند.
نگاهی به مهمترین تحولات سیاسی جهان در سال ۲۰۱۸
سرانجام ماه نوامبر سران اتحادیه اروپا با پیش‌نویس توافق خروج انگلیس از اتحادیه اروپا و نیز بیانیه سیاسی آینده روابط ۲ طرف پس از برگزیت موافقت کردند.
اکنون برگزیت برای اجرایی شدن نیاز به تصویب در پارلمان انگلیس دارد و این در حالی است که بسیاری از قانون‌گذاران انگلیس شامل برخی نمایندگان حزب محافظه‌کار هشدار داده‌اند که به این طرح رأی منفی خواهند داد.

«مرگ جمال خاشقچی» پایانی بر «قدرت مطلقه» بن سلمان

جمال خاشقجی روزنامه نگار منتقد عربستانی دوم اکتبر (دهم مهر ماه) بعد از ورود به کنسلوگری عربستان در استانبول به قتل رسید و هرگز از این ساختمان خارج نشد.
این اقدام که گفته می شود مقامات بلندپایه سعودی در پشت پرده آن حضور دارند، موجی از انتقادهای بین المللی را علیه رژیم آل سعود به همراه داشته است.

پرونده مرگ مشکوک جمال خاشقچی به جز بازتاب های گسترده آن در جهان نکته مهم دیگری هم دارد: قدرت محمد بن سلمان بی حدوحصر نیست. هرچند وی تمام تلاشش را پس از ناپدید شدن جمال خاشقچی در ترکیه بکارگرفت اما به نظر می رسد آن چنان که باید و شاید در این راه موفق نبوده است.

اقتصاد برتر
تظاهرات جلیقه زرد‌ها در فرانسه

جنبش موسوم به «جلیقه زردها» از روز ۱۷ ماه نوامبر در اعتراض به افزایش مالیات بر سوخت در فرانسه تظاهرات خود را در این کشور آغاز کردند و این جنبش به یک تظاهرات گسترده ضد سرمایه‌داری در فرانسه تبدیل شد و تاکنون نیز ادامه داشته است.

در پی شدت گرفتن تظاهرات جلیقه زردها، دولت فرانسه پس از یک نشست اضطراری خواستار برگزاری نشست با معترضان شد، اما جلیقه زرد‌ها این نشست را رد کردند و نخست وزیر فرانسه نیز اعلام کرد که طرح افزایش بهای سوخت ۶ ماه به تأخیر خواهد افتاد.
اما این تأخیر ۶ ماهه نیز موفق به متقاعد کردن معترضان نشد و با ادامه یافتن تظاهرات دولت فرانسه این طرح را به طور کلی لغو کرد.
با وجود لغو این طرح روز شنبه گذشته تظاهرات در سراسر فرانسه با شدت بیشتری دنبال شد و اتحادیه‌ها از بخش‌های مختلف به این تظاهرات پیوستند و معترضان با سر دادن شعار‌هایی خواستار کناره‌گیری مکرون شدند.
مکرون طی یک سخنرانی تلویزیونی ضمن بیان این مطلب که حالت اضطراری در سطوح اقتصادی و اجتماعی اعلام خواهد کرد وعده افزایش دستمزد‌ها در این کشور را داد.

اما این جنبش نه تنها پایان نیافت بلکه جهانی هم شد.

خروج آمریکا از سوریه
اقتصاد برتر
تصمیم ترامپ برای خروج از سوریه و شوک به شرکای آمریکا

اقدام جدید کاخ سفید در اعلام خروج نیروهای آمریکا از پر مناقشه ترین منطقه خاورمیانه بازیگران در زمین بازی سوریه را با نوعی شوک مواجه کرده است مساله ای که خواسته یا ناخواسته این میهمانان ناخوانده را بیش از پیش درگیر بحران خواهد کرد.

سال میلادی را در شرایطی به پایان می بریم که با یک غافلگیری جدید از سوی ترامپ  در کاخ سفید مواجه بودیم و همچون دیگرتصمیم هایی که با واکنش و مقاومت روبرو بود اما همچون سایر تجربه ها با لجبازی و یکدندگی اجرایی شد هر چند که این تصمیم برخلاف سایر آنها که با اقبال از سوی برخی شرکا مواجه شده بود کام همپیمانان واشنگتن را با تلخی همراه کرد تا سال نوی میلادی را با اضطراب به سال جدید گره بزنند.
اعلام خروج نیروهای آمریکایی از سوریه، ترکیه به عنوان همسایه شمالی سوریه، رژیم صهیونیستی به عنوان یک نیروی اشغالگر و مخل امنیت این کشور و تروریست هایی که عامل بی ثباتی و بحران در سوریه هستند، را با نوعی شوک مواجه کرده است؛ مساله ای که خواسته یا نخواسته آن ها را بیش از گذشته درگیر در این بحران خواهد کرد.
هفته گذشته بودکه دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا اعلام کردکه دیگر قرارنیست نیروهای آمریکایی در خاک سوریه حضور داشته باشند و با وجود برخی مخالفت ها در درون آمریکا این گونه تصمیم خود را توجیه کرد که داعش در سوریه شکست خورده پس دیگر نیازی برای حضور آمریکا نیست.
برخی رسانه ها پس از اعلام این خبر گزارش دادند که تصمیم ترامپ پس از گفت وگوی تلفنی اخیر وی با رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری ترکیه گرفته شد و آنچه که از این گفت وگوی تلفنی به بیرون درز کرد حاکی از آن بود که ترامپ در جریان این گفت وگو سیاست خارجی آمریکا در خاورمیانه را تغییر داده و یک چهارم از خاک سوریه را ترک کرده و این کار را به آنکارا واگذار کرد تا کار داعش را تمام کند.

تعطیلی بخش هایی از دولت آمریکا

عدم توافق دموکرات ها با جمهوری خواهان کنگره و کاخ سفید بر سر هزینه ۵ میلیارد دلاری ساخت دیوار مرزی مورد نظر دونالد ترامپ باعث شد بودجه ایالات متحده در مهلت مقرر به تصویب نرسد و بخش هایی از دولت به همین علت در تعطیلی به سر می برند.

دونالد ترامپ می گوید خواهان مقابله با ورود مهاجران غیرقانونی به آمریکا از مکزیک است و از خواسته خود برای احداث دیوار مرزی که از وعده های انتخاباتی اوست، کوتاه نخواهد آمد.

ترامپ همچنین بار دیگر در توییتر از دموکرات ها به خاطر موافقت نکردن با بودجه ساخت دیوار مرزی به شدت انتقاد کرد.

با ادامه اختلاف کاخ سفید با دموکرات های کنگره بر سر احداث دیوار مرزی با مکزیک، به نظر می رسد تعطیلی بخش هایی از دولت آمریکا تا سال جدید میلادی ادامه داشته باشد.

در ششمین روز تعطیلی بخش هایی از دولت فدرال آمریکا، هر دو مجلس کنگره پنجشنبه تشکیل جلسه دادند ولی بدون اقدام خاصی به کار خود پایان دادند.

خبرنگاران در واشنگتن می گویند نمایندگان دموکرات و جمهوری خواه کنگره بر این باورند که دستیابی به توافق بر سر بودجه جدید تا پیش از آغاز سال ۲۰۱۹- چهار روز دیگر- امکان نخواهد داشت.

سفر غیرمنتظره ترامپ به عراق

رئیس جمهوری آمریکا در جمع نظامیان این کشور در عراق از تصمیم اخیر خود برای خروج نیروهای ایالات متحده از سوریه دفاع کرد. او شامگاه چهارشنبه ۵ دی (۲۶ دسامبر) در سفری از پیش اعلام نشده به همراه همسرش، ملانیا وارد عراق شد.

دونالد ترامپ در عین حال اعلام کرد که برنامه‌ای برای خارج‌کردن نیروهای آمریکایی از عراق ندارد. او در پایگاه هوایی الاسد، جایی که به مدت سه ساعت با سربازان آمریکایی و فرماندهان ارشد ارتش ایالات متحده دیدار کرد.

رئیس‌جمهوری آمریکا اعلام کرد که ایالات متحده می‌تواند از عراق به عنوان پایگاهی استفاده کند، اگر “بخواهیم در سوریه کاری کنیم”.

این نخستین بار در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ است که با نیروهای آمریکایی در یک منطقه جنگی دیدار می‌کند.

*افسانه صدیقی

پاسخ دادن