در جست‌وجوی بهره‌وری و بهبود کیفیت نیروی کار

اقتصاد برتر

 اقتصاد آموزش یکی از مهم ترین شاخه ‏های علم اقتصاد است. در واقع بزرگ‌ترین سرمایه گذاری در نیروی انسانی نیز آموزش است.

تهران – اقتصاد برتر – ۱۵ دی ۹۷

به گزارش #اقتصاد_برتر، مطالعاتی که در دهه ۱۹۶۰ میلادی درباره جنبه ‏های اقتصادی نظام‌های آموزشی انجام گرفت، از اهمیت زیادی برخوردار است؛ زمانی که تعدادی از اقتصاددانان ایده ارتباط منابع انسانی با رشد اقتصادی و کیفیت زندگی را مطرح کردند؛ امری که موجب توجه ویژه به آموزش شد. هرچند سرمایه فیزیکی مانند زمین، ساختمان، کارخانه ‏ها و غیره برای توسعه اقتصادی ضروری هستند؛ اما منابعی منفعل هستند. در مقابل، منابع انسانی فعالند و محرک همه فعالیت‌های انسانی هستند که درکل منجر به رفاه انسان‌ها و پیشرفت یک کشور می‏شوند.

*تعریف اقتصاد آموزش

اقتصاد آموزش شاخه مهمی‌از اقتصاد نظری است و می‏تواند به صورت‌های مختلفی تعریف شود. برای مثال اقتصاد آموزش، چگونگی تخصیص منابع به فعالیت‌ها و موسسات آموزشی، و نیز بررسی فواید و نتایج حاصل از آن به افراد و جامعه را مورد مطالعه قرار می‌دهد. این رشته علمی‌همچنین مطالعه اقتصاد منابع انسانی و برنامه ریزی آموزشی مورد نیاز اهداف ویژه اقتصادی مرتبط با سرمایه گذاری، منابع و مصارف سیستم‌های آموزشی و رشد اقتصادی را در برمی‏گیرد.

اساسا از یک سو به تحلیل ارزش اقتصادی آموزش و از سوی دیگر به جنبه‏ های اقتصادی سیستم‌های آموزشی می‌پردازد. همچنین به تاثیرات آموزشی برخی پدیده‏‏ ها مانند ساختار شغلی نیروی کار، استخدام و روش‌های ارتقای مدیریت، مهاجرت داخلی و بین المللی نیروی کار، الگوهای تجارت بین‏الملل، توزیع درآمد افراد، میل به پس‏انداز درآمد جاری و از همه مهمتر دورنمای رشد اقتصادی توجه دارد.
بنابراین، اقتصاد آموزش می‌تواند به صورت «بررسی چگونگی انتخاب انسان و جامعه، با یا بدون استفاده از پول، در به کارگیری منابع تولیدی کمیاب، مهارت‌ها، ایده‌ها، نهادها، در آموزش رسمی‌در یک دوره زمانی معین، و توزیع آنها در حال و آینده، در میان افراد و گروه‌های مختلف اجتماعی» تعریف شود.

*ارتباط متقابل اقتصاد و آموزش

در حالی که اقتصاد جامعه، منابعی را برای رسیدن به اهداف آموزشی اعضای خود فراهم می‌کند، سیستم آموزشی به نوبه خود، به جامعه و اقتصاد کمک می‏کند تا به انواع نیازها و سطوح نیروی انسانی مورد نیاز خود در فرآیند تغییرات فرهنگی- اجتماعی و مدرنیزه ‏سازی اقتصاد دست یابد. همچنان که آموزش حرکت اقتصادی و اجتماعی جامعه را تضمین می‏کند، هر فرد به دنبال کسب آموزش بهتر می‌رود و تلاش می‏کند تا دسترسی بیشتری به منابع دانش بشری داشته باشد. درواقع، فشار فزاینده تقاضا برای آموزش، شاخصی است برای نشان دادن ارزش اقتصادی و اجتماعی آموزش.
اما هنوز در تعداد زیادی از کشورها اکثریت جمعیت از فواید نظام‌های آموزشی جامعه خود بی ‏بهره هستند و تعداد زیادی از مردم بی‏سوادند و طعم میوه دانش را نچشیده‏ اند. چنین شرایطی به صورت برابر، هم نتیجه و هم علت عقب ماندگی اقتصادی مردم است، از این رو پیشرفت آموزشی و بهبود اقتصادی به هم وابسته است. مشاهدات در هند نشان می‏دهد که فقر و بی سوادی به شدت با هم در ارتباط هستند و تاثیر به‌سزایی بر روی همدیگر دارند. به هر حال آموزش در مناطقی که به موازات اقتصاد پیشرفت نکرده است، نمی‌تواند توسعه یابد. منابع لازم برای توسعه آموزش تنها از طریق حوزه‌های اقتصادی یعنی صنعت، کشاورزی، حمل ونقل، ارتباطات و بخش‏های دیگر اقتصاد ملی که درآمد ایجاد می‌کنند تامین می‌شود. به علاوه، سیستم اقتصادی مواد اصلی برای توسعه آموزشی را فراهم کرده و منابع مالی لازم برای ساخت و تجهیز موسسات آموزشی را تامین مالی می‌کند.
همچنان که سطح فعالیت‌های اقتصادی گسترش می‏یابد، درآمد حاصل از گسترش این فعالیت‌ها نیز افزایش می‏یابد و توانایی نسبی مالی کشور بهبود می‏یابد و در نتیجه تامین مالی توسعه و گسترش نظام ملی آموزش امکان‏پذیر می‏شود. از طرف دیگر، توسعه اقتصادی بدون پیشرفت در آموزش و پژوهش امکان پذیر نیست. به این دلیل است که نیروی کار برای افزایش کیفیت و کمیت تولید، به استاندارد بالایی از آموزش‌های متنوع فنی و مدیریتی و شغلی نیاز دارند. اکنون تقریبا همه خطوط تولید به نیروی انسانی متخصص مانند مهندسین، کارشناسان فنی، طراحان، مدیران و مجریان نیاز دارند. علاوه براین، با رشد سریع دانش و تکنولوژی، استانداردهای کارآفرینی کارگران با بهبود روز به روز دانش چگونگی و نیازهای متغیر جامعه و اقتصاد افزایش خواهد یافت.

*مصرف در مقابل سرمایه گذاری

در علم اقتصاد، مصرف به عنوان استفاده از کالاها و خدمات یا فواید آنها در جهت رضایتمندی افراد، تعریف می‏شود. تمایل به مصرف، منشا همه فعالیت‌های اقتصادی است. فرآیند مصرف ممکن است سریع یا آهسته باشد. برای مثال، نان، کره، میوه که به سرعت مصرف می‏شوند و رضایتمندی سریعی برای مصرف کننده به همراه دارند، اما در مورد کالاهای مصرفی بادوام مثل رادیو، ساعت‏ مچی، لباس و غیره مصرف در یک دوره طولانی اتفاق می‏افتد. مفهوم مصرف صرفا به کاربرد کالا محدود نمی‏شود، بلکه شامل استفاده از خدمات مشاغل پزشکان، معلمین، قضات وغیره هم می‌گردد. البته درخصوص خدمات، مصرف و ارائه خدمات در یک زمان اتفاق می‏افتند؛ در حالی که مصرف کالاهای مادی به تناوب و در طی زمان انجام می‏شود تا در نهایت مطلوبیت مصرف آنها از بین برود.
همانند مصرف، سرمایه‌گذاری برای رشد اقتصادی که کالاهای مصرفی و خدمات را تولید می‏کند، ضروری است. معمولا تولید بیش از مصرف به عنوان سرمایه‏گذاری تلقی می‏شود. اغلب کالاها و خدماتی که تولید می‏شوند در همان زمان یا در یک دوره زمانی کوتاه، مصرف می‏شوند. اما چنانچه روند تولید سریع‏تر از مصرف باشد، ذخیره‏‏ای انباشته می‏شود. بدیهی است که در بلند مدت سرمایه‏ گذاری برای تولید آینده لازم است. بسیاری از محصولات اقتصادی مانند صنایع، کارخانه ‏ها، ساختمان‏ها و غیره هستند که برای مصرف مستقیم مصرف کنندگان تولید نمی‌شوند. آنها برای آینده یا برای برآوردن خواسته ‏ها در بلند مدت تولید می‏شود. ایجاد چنین کالاهای سرمایه ‏ای، سرمایه‏ گذاری نامیده می‏شود. در فرآیندهای اقتصادی فرآیندی کالاها و خدماتی تولید می‏شود که بخشی از آنها مصرف شده و بخشی باقی می‌مانند و به ذخیره سرمایه افزوده می‏شوند و زمینه را برای توسعه آینده فراهم می‏کنند.
این مفاهیم با اندکی تغییر در اقتصاد آموزش نیز کاربرد دارند؛ زیرا فرآیند تولید آموزش و تولید کالا و خدمات اقتصادی تنها در یک مورد متفاوت هستند. آموزش، در عین حال، هم مصرف است و هم سرمایه گذاری. فعالیت‌های فرد تحصیلکرده مثل لذت بردن از مطلوبیت‌های غیر مالی مانند خواندن داستان و شعر، رضایتمندی از موقعیت اجتماعی بالا و غیره از جمله فعالیت‌های مصرفی هستند؛ ولی منافع پولی حاصل از درآمد مادام‏العمر فرد به عنوان سرمایه گذاری به حساب می‏آید. همچنین جذب تعداد زیادی از افراد تحصیلکرده توسط سیستم آموزشی برای انجام مسئولیت‌های تدریس و پژوهش جزو مصرف به حساب می‌آید، درحالی که فراوانی نیروی تحصیلکرده، به انباشت سرمایه انسانی کمک کرده و زمینه را برای افزایش تولید فراهم می‌کند.

*کیفیت نیروی کار

افزایش در کیفیت نیروی کار حاصل از آموزش است. بخشی از جمعیت هر کشوری بسیار جوان یا بسیار مسن هستند که به عنوان نیروی کار شاغل در نظر گرفته نمی‌شوند. برای نمونه، افراد زیر ۱۵ سال و بالای ۶۵ سال به عنوان گروه سنی شاغل در نظر گرفته نمی‏شوند. دانش ‏آموزان نیز جزو این گروه قرار می‏گیرند. مابقی جمعیت نیروی کار کشور را تشکیل می‏دهند. با این وجود همه نیروی کار ممکن است به تولید ناخالص داخلی کمک نکنند مانند کسانی که بیکار می‏مانند یا تمایلی به کار ندارند یا در بخش شغل‌های خانگی مشغول به کار هستند. پس می‏توان گفت که کل نیروی کار به نسبتی از جمعیت زن و مرد بستگی دارد که برای کار مناسب هستند یا تمایل به کار دارد.

*بهره‏ وری

بهره‏ وری حاصل از آموزش و دانش چگونگی (Know How) است. مفهوم بهره ‏وری به نسبت به دست آمده از خروجی به ورودی فرآیند تولید در شرایط معین، اشاره دارد. ارتباط بین تولید کل و داده‌ها در یک دوره زمانی معین تولید متوسط نامیده می‏شود.

برای افزایش بهره ‏وری منابع انسانی ونیروی کار، عواملی مانند نوع نظام‌های اقتصادی-اجتماعی، نهادها، آموزش و غیره مهم هستند زیرا موجب بهبود ظرفیت کارآفرینی نیروی انسانی می‌شوند و بهره‏وری و حجم تولید را افزایش می‌دهند و به موجب آن درآمد سرانه نیز افزایش می‌یابد. کسب دانش و مهارت که بهره ‏وری فرد(از نقطه نظر فردی و اجتماعی) را افزایش می‌دهد سرمایه انسانی نامیده می‏شوند. هزینه صرف شده در توسعه منابع انسانی، منافعی را به شخص و جامعه برمی‏گرداند.
همچنین سرمایه‌گذاری در پژوهش از طریق نوآوری و بهبود روش‌های تولید و سیاست‌های جدید تکنولوژیکی بر بهره‏ وری تاثیر مثبت می‏گذارد و فرصت‌های تازه برای سرمایه گذاری و ایجاد شغل به وجود می‏آورد و درآمد افراد را افزایش می‌دهد. در حالی که هزینه آموزش ابتدایی نسبت به سطوح دیگر آموزش‌ها خیلی پایین است،معمولا نسبت بازدهی برای آموزش ابتدایی برای بیشتر کشورها بسیار بالا تخمین زده شده‌است. به طور مشابه آموزش فنی، تخصصی، مدیریتی و آموزشی ضمن خدمت به طور معنا داری با بهره ‏وری در ارتباط است. در کشورهایی مانند هند که بخش ابتدایی خیلی وسیع است، توسعه آموزش کشاورزی و دوره‏های دیگر به مدیریت آب، بارور کردن خاک، حشره‏زدایی، و گونه‏های جدید دانه، به کارگیری الگوی چند محصولی و غیره بی نهایت بر افزایش بهره ‏وری و تولید کشاورزی تاثیر گذاشته است. بنابراین آموزش، بهره‏ وری منابع انسانی را بهبود می‌بخشد و از این رو کیفیت زندگی را در مجموع افزایش می‌دهد.

پاسخ دادن