دکتر نصراللهی: کشور بحران‌خیز، اطلاع‌رسانی تخصصی می‌خواهد

اقتصادبرتر

دومین نشست علمی-تخصصی کرسی آزاد اندیشی رسانه‌ای با موضوع نقش رسانه در کاهش بحران ها برگزار شد.

تهران – اقتصادبرتر – ۲۴ فروردین ۹۸

به گزارش #اقتصادبرتر ، در این نشست که در دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه آزاد تهران مرکز برگزار شد سحر تاجبخش معاون وزیر و رئیس سازمان هواشناسی، مسعود تجریشی معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست و اکبر نصراللهی استاد مدیریت بحران و رئیس دانشکده علوم ارتباطات و مطالعات رسانه ضمن بررسی علل سیلاب و عملکرد بخش های مختلف درگیر در این جریان، به نقش رسانه‌ در این بحران پرداختند. در این نشست شرکت کنندگان به این سئوالات پاسخ دادند که دخالت عوامل انسانی تا چه میزان در سیل اخیر نقش داشته است؟ عملکرد رسانه‌ و مسئولان در مدیریت سیل چگونه بوده است ؟ و اینکه سازمان هواشناسی چگونه سیل را پیش‌بینی کرده است ؟ و احتمال جاری شدن سیل در ماه آینده چقدر است؟

*ایران، جزء ده کشور اول بحران خیز در جهان

در ابتدای این نشست دکتر نصراللهی گفت: براساس اطلاعات موجود، از ۴۰ بحران موجود در دنیا کشور ایران با ۳۰ بحران مواجه است. بنابراین تمام نهادهای مرتبط با این بحران ها باید چابک باشند. اگر مسئولان و مردم آمادگی لازم را داشته باشند این مخاطرات تبدیل به بحران نمی‌شود.

*مخاطراتی مثل سیل طبیعی است، واکنش مدیران غیر طبیعی است !

نصرالهی در ادامه با ارائه آمارهایی از وقوع سیل در ایران گفت : از سال ۳۴ تا ۹۴ سیل در تهران جان ۲۷۷۹ نفر را گرفته و ۶۹۳ مصدوم در پی داشته است. در ایران در سال ۹۴ و همزمان با عید فطر در سیلاب های استان های مازندران، گلستان و سایر استان ها مجموعا ۱۹ کشته داشته‌ایم. بنابراین در مقوله سیل شاهد هستیم از گذشته تاکنون با میزان زیادی خسارات و تلفات روبرو بوده‌ایم. این مسئله نشان می‌دهد برخی دستگاه‌ها و مدیران مسئول در مواجهه با مخاطرات طبیعی ضعیف عمل کرده اند . با اینکه این مخاطرات طبیعی است اما نکته غیرطبیعی این است که ما می‌دانیم در معرض مخاطرات گوناگون هستیم اما تلاش نمی‌کنیم با ایجاد آمادگی های قبلی، تلفات یا خسارات را کاهش دهیم.

  • بحران سخنگو ندارد !

دکتر نصراللهی با اشاره به نقش رسانه در بحران گفت: صدا و سیما به تنهایی، ۱۵۰ ساعت خبر در روز پخش می‌کند که این آمار در کنار فعالیت‌ روزنامه ‌ها، خبرگزاری‌ها و پایگاه‌های خبری نشان می دهد ما به لحاظ رسانه ای کمبودی نداریم، اما در زمان بحران باید ستاد مدیریت بحران باید سخنگوی واحد داشته باشد  که همه مردم اخبار رسمی بحران در کشور را از یک منبع رسمی دریافت کنند و اخبار کذب توسط منابع غیررسمی منتشر نشود.

در ادامه این نشست دکتر تجریشی در خصوص نقش انسانی و تعرض به طبیعت که منجر به سیل اخیر شد ، گفت: عملکرد قانون و ناظر قانون در جلوگیری از ساخت‌ و ساز در حریم رودخانه ‌ها بازدارنده نبوده است.

وی درباره هماهنگی بین دستگاه‌های اجرایی کشور گفت: متأسفانه هماهنگی لازم بین دستگاه‌ ها به نحوی که هر یک وظایف خود را به صورت مشخص در شرایط بحرانی و بطور هماهنگ با سایر دستگاه‌ها بدانند نیست. در سیل اخیر مسئله رعایت نکردن حریم رودخانه ‌ها سبب خسارات زیادی شد.

  • بحران در سازمان مدیریت بحران !
  • وی افزود: در این نشست جای نماینده سازمان مدیریت بحران خالی است، باید در این شرایط یک پاسخگوی واحد از سوی سازمان مدیریت بحران وجود داشته باشد.نصراللهی تصریح کرد:  در بحران ها مردم رجوع‌شان به رسانه به حداکثر می‌رسد با این حال در حادثه اخیر مشاهده کردیم که سازمان مدیریت بحران ضعف بسیار شدیدی در اطلاع‌رسانی‌ داشت . به عنوان مثال در ۲۸ استان سایت مدیریت بحران فاقد به روزرسانی بود . از سوی دیگر سایت این سازمان در استان لرستان آخرین خبرش مربوط به دی‌ سال ۹۷ می باشد .
    رئیس دانشکده علوم ارتباطات و رسانه دانشگاه آزاد تهران مرکز گفت: سایت مدیریت بحران در سیل اخیر تاکنون هیچ عکس و فیلمی از حادثه اخیر منتشر نکرده است ضمن اینکه در بخش آموزش این سایت هیچ توضیحی برای مردم وجود ندارد که در اثر بلایای طبیعی چه اتفاقاتی می افتد و مردم باید چه آمادگی هایی را از پیش داشته باشند.بنابراین باید پرسید در چنین شرایطی مردم اطلاعات لازم را از چه مرجع واحدی باید دریافت کنند؟

    نصراللهی تاکید کرد : در شرایطی که در بحران ها،  بمباران خبری داریم، نیاز است این سازمان چابک تر باشد و رویکرد خود را از سنتی به مدرن تغییر دهد.

    در ادامه این نشست تاجبخش رئیس سازمان هواشناسی گفت: در بحث هواشناسی پدیده‌ها و مخاطرات با مقیاس‌های متفاوت وجود دارند اما نکته مهم رصد صحیح این پدیده ها است. در این راستا نیاز است شبکه‌ای وجود داشته باشد که بتواند با کوچکترین و دقیق‌ترین مقیاس پدیده‌ها را دیده بانی کند که البته چنین شبکه‌ای در هیچ کجای دنیا وجود ندارد پس نمی‌توانیم پیش‌بینی دقیق و یقینی داشته باشیم. بنابراین براساس احتمال پیش‌بینی می‌کنیم و این مسئله در تمام دنیا مرسوم است.
    تاجبخش ادامه داد: برای اینکه بتوانیم این احتمال را به یقین تبدیل کنیم باید به زمان وقوع پدیده نزدیک باشیم. به عنوان مثال در کشور خودمان برای مخاطراتی که اتفاق می‌افتد از ۳ روز قبل از وقوع مخاطره پیش‌بینی می‌کنیم. در سیلاب اخیر از ۷۲ ساعت قبل وقوع بحران پیش‌بینی کردیم در قدم بعدی ۴۸ ساعت قبل از وقوع بحران هشدار صادر کردیم.
    وی با اشاره به بودجه سازمان هواشناسی گفت: در آمریکا این عدد ۴ هزار میلیارد و در آلمان ۷۵۰ میلیارد دلار برای یک سال است. این در حالی است که این عدد در کشور ما یکصدم بودجه آلمان است به همین دلیل است که ما تنها می‌توانیم از ۳ روز قبل از وقوع مخاطره ، آن را پیش‌بینی کنیم اما کشور آلمان از ۷ روز قبل از مخاطره می‌تواند پیش‌بینی کند.
    نصرالهی در پاسخ به اظهارات تاجبخش گفت : آیا این گزارشات و اطلاع‌رسانی‌ها و اخطاریه‌ها توانسته مردمی را حساس کند که با بحران مواجه هستند؟ آیا حتی رسانه‌ها با دیدن این اخطاریه‌ها حساس می‌شوندکه به طور ویژه اطلاع‌رسانی کنند؟ در جواب باید گفت: بر اساس مستندات در اتفاقات اخیر می‌توان دریافت که چنین مسئله‌ای اتفاق نیفتاده است. درچنین شرایطی، حتی اگر پیش‌بینی‌ها درست باشد ، ادبیات اطلاع‌رسانی‌ها هشدار دهنده نبوده است ، می توان گفت همکاران هواشناسی، گزارشگران و دیگر اطلاع رسان ها باید ادبیات قدیمی خود را تغییر دهند و همه آنان باید آموزش رسانه ای ببینند.

  • عدم همخوانی اطلاعیه های هواشناسی با بحران ها
  • نصراللهی درباره نتیجه یک تحقیق انجام شده گفت : در سالهای ۹۳ تا ۹۵ عملکرد بخش‌های مختلف صداوسیما در بحران بررسی شد که نتیجه نشان می دهد ادبیات کارشناسان هواشناسی هشدار دهنده نبوده است ضمن اینکه ۲۲ درصد مخاطرات بحرانی در اطلاعیه‌ها پیش‌بینی نشده بود از سویی ۳۳ درصد اطلاعیه‌ها با آنچه اتفاق افتاده بود همخوانی نداشت. نکته جالب توجه اینکه در ۹۲ درصد گزارش های هواشناسی از کارشناس‌های سازمان هواشناسی برای آموزش به مردم و صاحبان صنایع استفاده نشده است که بتوانند در مواجهه با مخاطرات طبیعی مثل سیل بهترین واکنش را نشان دهند.
    تاجبخش در ادامه نشست در واکنش به صحبت‌های نصراللهی تصریح کرد: سازمان هواشناسی براساس توانمندی هایش می‌تواند فعالیت کند وقتی کارشناس ما در شبکه سیما تنها دو دقیقه زمان اطلاع‌ رسانی دارد، زمانی برای جزء به جزء توضیح و حتی آموزش ندارد.

    وی گفت : آموزش های لازم انجام شده است اما قطعا کاستی‌هایی وجود دارد.

    *سیلاب اخیر ارتباطی با بارور سازی ابرها نداشته است

    تاجبخش درباره نقش بارور سازی ابرها در سیلاب اخیر گفت: بارورسازی‌ها اقداماتی درست و علمی است اما مهم این است که با چه هدف انجام شود. ضمن اینکه سیلاب های اخیر به هیچ وجه ربطی به بارورسازی ابرها نداشته است.در پایان این نشست نصراللهی افزود: آنچه مهم است ادامه مخاطرات و بحران ها در آینده پیش‌رو است. نهادها و دستگاه‌های مسئول باید روال مدیریتی و نحوه مواجهه با مخاطرات را تغییر دهند و نقش خود را بپذیرند تا تقصیر را گردن دستگاه دیگری نیاندازند.

*مهسا خادم المله

پاسخ دادن