روسیه در خاورمیانه حضور دارد اما نقش آفرین نیست

روسیه در خاورمیانه حضور دارد اما نقش آفرین نیست

اندیشکده صلح بین المللی کارِنگی، نوشت: روسیه به عنوان بازیگر قدرتمند به خاورمیانه بازگشت.

تهران – اقتصادبرتر – ۱۳ آبان ۹۸

با این حال عملکرد آن در حد متوسط است و در حال زمینه سازی جهت اصلاح تغییرات اخیر سیاست های خود با بهره گیری از آمریکاست.

*خلاصه عملکرد اجرائی

مداخله نظامی روسیه در سال ۲۰۱۵ در جنگ داخلی سوریه ، نقطه عطفی در سیاست حضور مسکو در خاورمیانه بود. روسیه طی دو دهه گذشته در خاورمیانه حضور نداشت ، اما با حضور داعش در منطقه، روسیه برای نجات رژیم بشار اسد مداخله کرد و دوباره خود را به عنوان بازیگر اصلی در سیاست قدرت منطقه معرفی کرد. استفاده جسورانه مسکو از قدرت نظامی ، آن را به عنوان یک بازیگر مهم در خاورمیانه مطرح کرد.
این مداخله علیه آمریکا به منظور عقب نشینی آن کشور از حضور در خاورمیانه و افزایش عدم اطمینان درباره نقش آینده آن توسط روسیه صورت گرفت. بازنگری ژئوپلیتیکی و بی ثباتی ناشی از جنگهای داخلی در لیبی و سوریه و رقابت بین ایران و عربستان سعودی فرصتی را برای روسیه جهت بازسازی برخی از روابط قدیمی و ایجاد روابط جدید ایجاد کرده است.
چشمگیرترین چرخش روابط در سالهای اخیر بین روسیه و اسرائیل رخ داده است. کیفیت جدید این روابط مدیون دیپلماسی شخصی بین ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه و نخست وزیر اسرائیل بنیامین نتانیاهو است ، اما حضور روسیه به عنوان یک نقش آفرین موثر در سوریه به معنای آن است که اسرائیلی ها اکنون چاره ای جز حفظ روابط خوب با این کشور بعنوان “همسایه” جدید آنها ندارند. برخی از مقامات اسرائیلی امیدوارند که مسکو به آنها کمک کند تا با بزرگترین تهدید از طریق سوریه از سوی ایران و حزب الله مقابله کنند. تاکنون ، روسیه تا حدودی متقاعد شده اما نه آن طور که اسرائیل از آن خواسته است ، و نشانه‌هایی مبنی بر تصمیم روسیه برای جداشدن از متحد کلیدی خود در بحران سوریه یعنی ایران وجود دارد.
روابط روسیه و ایران در نتیجه مداخلات روسیه در جنگ داخلی سوریه دچار تحول عمیقی شده است. اما علی رغم پیروزی مشترک آنها احتمالاً به دلیل منافع جداگانه آنان در سوریه به واگرایی آنان منتج خواهد شد. روسیه علاقمند است تا وضعیت موجود سوریه را تغییر دهد و از مزایای صلح و بازسازی آن بهره ببرد. ایران علاقه دارد از سوریه به عنوان سکوی کارزار خود علیه اسرائیل بهره برداری کند. روسیه فاقد عضله نظامی و اهرم دیپلماتیک برای نفوذ در ایران است. و همین امر مانع بزرگی برای جاه طلبی های مسکو در خاورمیانه است.

*یوجین رومر

رومر ، مأمور سابق اطلاعات ملی روسیه و اوراسیا در شورای اطلاعات ملی آمریکا ، مدیر ارشد برنامه روسیه و اوراسیا در کارِنگی است.
روابط روسیه و ترکیه به دلیل مداخله روسیه در سوریه از نوآوری برخوردار شده است. روابط روسیه و ترکیه از زمان سقوط اتحاد جماهیر شوروی رو به بهبود است. روابط تجاری و انرژی و همچنین احساس مشترک بیگانگی از غرب اکنون عامل اصلی این روابط هستند. مداخلات روسیه در سوریه کیفیت جدیدی به این حس بیگانگی بخشید ، زیرا نزاع بین ترکیه و غرب به دلیل سیاست استبدادی سابق ، روابط نزدیک با روسیه را عمیق تر کرده است. با این حال ، این رابطه با توجه به تفاوت های ژئوپلیتیکی ، فرهنگی و تاریخی که بین آنها جدایی می آفریند ، از مشارکت واقعی آنان می کاهد.

عربستان سعودی ، مانند ترکیه ، چاره‌ای جز ارتقاء روابط خود با روسیه نداشت. پادشاهی سعودی علاوه بر سهم خود در نتیجه درگیری سوریه و رقابت با ایران ، بطور فزاینده ای علاقمند به هماهنگی با روسیه در تولید نفت آن هم زمانی که آمریکا با افزایش تولید انرژی روبروست ، می باشد. سفر سلمان ، پادشاه سعودی در سال ۲۰۱۷ به مسکو نخستین سفر تاریخی بود که دو ابرقدرت متعهد شده اند که سیاست های نفتی هماهنگی برای صادرات داشته باشند ، اما به احتمال زیاد سعودی ها نیزدقیقاً مانند اسرائیلی ها ، ناامید شده اند که روابط بهترشان با روسیه، منجر به قطع همکاری شان با ایران شود. در عین حال به دلیل اعلام آمریکا مبنی بر کاهش تعهدات خود در قبال خاورمیانه ، روابط خوب با روسیه می تواند در شرایط نااطمینان فعلی از آنان حمایت کند.

بازگشت روسیه به آفریقای شمالی نیز نشان از مقابله با آمریکا برای عقب نشینی در این منطقه حکایت دارد. روابط مسکو و قاهره ، که در دهه ۱۹۷۰ با محوریت فردی که با سیاست های آمریکا متمایل بود، با روسیه قطع شد ، اما پس از کودتای ۲۰۱۳ در مصرکه عبدالفتاح السیسی به ریاست جمهوری رسید ، روابط با روسیه ارتقاء چشمگیری را تجربه کرد. سیسی با انتقاد از غرب به دلیل نقض حقوق بشر ، پوتین را شریک مناسبی برای کمک به تقویت جایگاه داخلی و اهرم های وی در مقابل واشنگتن عنوان کرد. مصر به عنوان مشتری بزرگ تسلیحات روسیه مطرح شد. روسیه و مصر در حمایت از یکی از جناح ها در جنگ داخلی لیبی ، ارتش ملی لیبی همکاری داشتند.
مشارکت مسکو در پایان دادن به جنگ داخلی سوریه و نجات آن کشور، پیامی را به دیگر رژیم های خاورمیانه ارسال کرد که این شریک قابل اطمینان است. روسیه خود را به عنوان یک رابط ارزشمند برای همه طرفین درگیری های منطقه قرار داده است.

به گفته رومر، مأمور سابق اطلاعات ملی روسیه ، یکی از دستاوردهای مهم روسیه در خاورمیانه نقش نمادین آن می باشد چرا که قدرت و نفوذ این کشور در منطقه خاورمیانه آنچنان پررنگ نیست. در منطقه ای که از رقابت شدید برخوردار است ، امکان مکالمه با همه بدون جانبداری، کاربردی محدود دارد. با توجه به کمبود قابلیت های اصلی برای تولید برق و منابع اقتصادی ناکافی ، تنها سرمایه دیپلماتیک روسیه که محدود به تمایل تبلیغاتی برای گفتگو با همه طرفین است ، نمی تواند برای حل هر یک از مشکلات بی شمار منطقه کافی باشد.

وقتی تصمیم گیرندگان آمریکا سیاست آمریکا را در خاورمیانه توسعه می دهند ، باید درباره چگونگی دستیابی به تلاش برای موفقیت آمیز ضد انفجار با روسیه در سوریه و ایجاد الگوی همزیستی در کل منطقه خلاقانه ترفکر کنند.

*اکرم صدیقی. سردبیر سایت اقتصاد برتر

پاسخ دادن