ریال تحت فشار دلار

ریال طی روزها و هفته‌های گذشته شاهد پایین ترین ارزش خود در برابر دلار بود. این نوسانات نگرانی‌های زیادی را برای کارشناسان، فعالان اقتصادی و حتی عموم مردم در پی داشته است.

تهران – اقتصادبرتر ۲۸ دی ماه ۹۵:

این در حالی است که قرار بود با اجرای سیاست‌های اقتصادی دولت طی سال‌های گذشته، شاهد بهبود ارزش ریال در بازارهای جهانی باشیم، اما شرایط به گونه‌ای پیش می‌رود که ریال روز به روز ارزش خود را در بازار جهانی از دست می‌دهد. کارشناسان اقتصادی با انتقاد از عملکرد تیم اقتصادی دولت معتقدند که مسئولان می‌توانستند از فرصت کاهش ارزش پول ملی و بازتر شدن دست ایران در اقتصاد جهانی برای توسعه اقتصادی کشور در تمام حوزه‌ها بویژه در بخش‌هایی مانند صنعت، گردشگری و اشتغال استفاده کند، اما تا کنون تنها شاهد تأثیرات منفی این سیاست اقتصادی بودیم. در مقابل برخی نظرهای دیگری دارند و معتقدند که دولت‌ها در زمان رکود و با هدف جبران کاهش کسری بودجه، عمدا ارزش پول را در سطح پایین نگه می‌دارند.

پایگاه اینترنتی «المانیتور» نیز در گزارشی به بررسی این نوسانات ارزی پرداخته و می‌نویسد؛ اقتصاد ایران در سه دهه گذشته با سیستم مبادلات ارزی چند نرخی فعالیت کرده است. در حال حاضر دو نرخ مبادله رسمی وجود دارد که یکی نرخ رسمی بین بانکی است که از سوی بانک‌ها برای مبادلات ارزی خارجی مورد استفاده قرار می‌گیرد و دیگری، نرخ بازار آزاد است که از سوی صرافی‌های مجاز برای همه مبادلات ارزی با استفاده از سیستم حواله استفاده می‌شود.
همواره نرخ بازار آزاد شاخص معتبری از وضعیت اقتصاد ایران بوده است. آخرین ریزش بزرگ ارزش ریال در نیمه دوم سال ۲۰۱۲ روی داد که تشدید تحریم‌ها مانع از بازگرداندن درآمدهای ارزی از سوی بانک مرکزی شد. در آن زمان نرخ بازار آزاد به ۳۰ هزار ریال در برابر دلار سقوط کرد و واکنش شدیدی را ایجاد کرد که به رشد منفی اقتصادی در سال ۲۰۱۳ منتهی شد.
با این همه از زمان روی کار آمدن دولت کنونی در ژوئن سال ۲۰۱۳، نرخ بازار آزاد نسبتا از ثبات برخوردار بوده و به تدریج از ۳۰ هزار ریال در برابر دلار آمریکا در تابستان سال ۲۰۱۳ به ۳۵ هزار ریال در تابستان سال ۲۰۱۶ افزایش یافت.
با این همه در چند ماه گذشته ریال ایران در برابر دلار آمریکا نوسان پیدا کرد و از
۱۵ سپتامبر تا چهارم ژانویه، ریال حدود
۱۳ درصد از ارزش خود در برابر دلار آمریکا را از دست داد. کاهش نرخ بازار آزاد مبادلات ریال در برابر دلار آمریکا از زمان انتخابات آمریکا حدود ۷ درصد بوده است.
یک دلیل کاهش ارزش ریال در برابر دلار، رشد کلی ارزش ارز آمریکا در برابر سایر ارزها بوده است. ریال ایران در برابر سبدی از ارزها قیمت‌گذاری می‌شود که شامل دلار آمریکا نیست. در حقیقت ریال بیشتر تحت تاثیر نوسانات ارزهای اروپایی بویژه یورو قرار دارد که در چند ماه گذشته ارزش خود را در برابر دلار آمریکا از دست داده است. برای اثبات این موضوع کافی است بدانیم در فاصله ۱۵ سپتامبر سال ۲۰۱۶ تا چهارم ژانویه سال جاری، ارزش بازار آزاد ریال تنها پنج درصد در برابر یورو کاهش داشت. دلیل دیگر تاثیر صعود ارزش دلار آمریکا این حقیقت است که نرخ بین بانکی رسمی ریال در فاصله مدت مذکور، حدود ۳/۳ درصد از ارزش خود را در برابر دلار آمریکا از دست داده است.
همچنین جنبه‌های روانی روشنی وجود دارد که باید در نظر گرفته شوند. پیروزی «دونالد ترامپ» به عنوان رئیس جمهوری جدید آمریکا و پیش‌بینی تجدید سیاست‌های ضد ایرانی وتحریم‌ها، تمدید قانون تحریم‌های ایران از سوی کنگره آمریکا، ابهامات پیرامون قیمت جهانی نفت و تحولات سیاسی داخلی همگی در بازار ارز و جوی که در آن بسیاری از فعالان اقتصادی به خرید ارز خارجی به عنوان یک مکانیسم دفاعی متوسل می‌شوند، تاثیر داشته‌اند. این حقیقت که یکسان سازی نرخ ارز در ایران بیش از یک سال به تاخیر افتاده، نشانه دیگری از پیچیدگی اقتصاد ایران است.
سایه ترامپ بر بازار ارز
وب سایت شبکه خبری «یورو نیوز» اروپا نیز با نگاهی به افت قابل توجه ارزش ریال ایرانی در برابر دلار آمریکا دو دلیل عمده خارجی را برای آن ذکر کرده و می‌نویسد: یک دلیل عمده تقویت ارزش دلار، افزایش نرخ بهره در آمریکاست که در هفته‌های گذشته ارزش دلار آمریکا را در برابر دیگر ارزها در بازار جهانی تقویت کرده و دلیل دیگر به قدرت رسیدن دونالد ترامپ درآمریکاست که نگرانی‌ها درباره آینده توافق هسته ای با ایران را افزایش داده است.
به نوشته «یورو نیوز» البته عوامل داخلی چندی نیز در افزایش اخیر ارزش دلار در برابر ریال ایرانی موثر هستند از جمله افزایش تقاضای خرید داخلی از سوی مسافران و بازرگانان و برخی دیگر از عوامل داخلی.
بر اساس این گزارش، ارزش ریال ایرانی در یک دهه گذشته در برابر دلار بیش از ۴۵۰ درصد کاهش داشته و از نرخ برابری ۹ هزار و ۲۰۰ ریال در برابر هر دلار آمریکا در سال ۸۵ به ۴۱ هزار و۶۰۰ ریال در برابر هر دلار در روزهای اخیر رسیده است. بیشترین کاهش ارزش ریال در سال ۲۰۱۲ (سال ۹۱) و همزمان با اعمال تحریم های نفتی و بانکی آمریکا و اتحادیه اروپا علیه فعالیت‌های هسته ای ایران صورت گرفت و آن هنگامی بود که ارزش ریال ایرانی به یکباره نزدیک به ۵۰ درصد در برابر ارزهای خارجی کاهش یافت.
به نوشته یورو نیوز، از زمان انعقاد توافق هسته ای (برجام) در تابستان سال ۲۰۱۵ ایران توانسته تولیدات و صادرات نفت خود را به طور قابل ملاحظه ای افزایش دهد و سهم سابق خود در بازار جهانی نفت را بازیابد و همزمان تهران قراردادهایی به ارزش ده‌ها میلیارد دلار برای خرید هواپیماهای مسافربری از دو کمپانی «ایرباس» فرانسه و «بوئینگ» آمریکا منعقد کرده است.
ریال ایرانی که در ابتدای توافق برجام تقویت شده بود این روزها به پایین ترین ارزش خود در برابر دلار آمریکا در طول تاریخ رسیده است. همچنین نرخ رسمی بیکاری در ایران افزایش یافته و آمارهای رسمی دولت نشان می دهد از ۶/۱۰ درصد در سال ۲۰۱۴ به ۷/۱۲ درصد در سال جاری میلادی رسیده و این در حالی است که نرخ بیکاری جوانان حدود ۲۷ درصد است.
به رغم این واقعیت ها اما کارشناسان پیش بینی می کنند کاهش ارزش ریال در برابر دلار آمریکا به نفع برخی صنایع داخلی ایران و افزایش ارزش صادرات آنها به بازارهای جهانی خواهد بود. اکنون این پرسش مطرح می‌شود که چگونه می‌توان اقتصاد ایران را از خجالت دلار درآورد؟
نسخه نجات ریال
«ابراهیم رزاقی» کارشناس اقتصادی درباره راهکارهای جلوگیری از سقوط ارزش پول ملی می گوید: افزایش تولید داخلی و بی نیازی از واردات یکی از راهکارهایی است که از سقوط پول ملی جلوگیری می‌کند. ایران در زمینه‌های صنعت دفاعی و هسته‌ای از این الگو پیروی کرده و توانسته موفق شود. در زمان ملی شدن صنعت نفت هم ایران چنین تجربه‌ای داشته‌است. کنترل بازار در عرضه و تقاضا هم کمک می‌کند تا ارزش پول ملی ثابت بماند، اما در کشور متاسفانه عرضه به نسبت تقاضا کم است لذا عرضه را از طریق کالاهای وارداتی افزایش می‌دهیم که این موضوع از سال ۴۸ باب شده و سبب افزایش تورم است.
این کارشناس مسائل اقتصادی می‌افزاید: متاسفانه دولت‌ها به منویات رهبری و قانون اساسی بی‌توجهند و اقتصاد را بر پایه نفت می‌بینند و برای «اقتصاد مقاومتی» برنامه‌ای ندارند. این درحالی است که دولت می‌تواند با استفاده از الگوهای موفق به جای فروش نفت، درآمدهای دولت را از طریق افزایش مالیات به‌خصوص از قشر پردرآمد به‌دست آورد؛ اما هرساله برخلاف قانون، وابستگی بودجه‌ها به نفت افزایش می‌یابد و به زمان شاه بازگشته‌ایم.
رزاقی همچنین کاهش صفر از پول ملی را برای بالا بردن ارزش آن کارآمد دانست، اما برای آن شروطی تعریف کرده و می‌افزاید: این کار تنها درصورتی می‌تواند تاثیرگذار باشد که ما در کشور جراحی اقتصادی و انقلاب مدیریتی انجام داده و مدیران جهادی را بر سر کار بیاوریم وگرنه هم اکنون در کشور تئوری های اقتصادی بسیار پیشرفته‌ای داریم، ولی در عمل سیاست لیبرالی آمریکا در کشور پیاده می‌شود. پس پیش از هرکار باید به تولید ملی توجه شده و مدیران جهادی را
بر سرکار بیاوریم.

پاسخ دادن