صادرات فرآورده

اقتصادبرتر

فاز جدید تحریم‌های نفتی آمریکا علیه ایران در حالی است که کارشناسان معتقدند صدور فرآورده‌های نفتی و پالایشگاهی بهترین گزینه ایران برای مقابله با این سیاست کاخ سفید است.تهران – اقتصاد برتر – ۲۲ اردیبهشت ۹۸

به گزارش #اقتصادبرتر، بررسی‌ها نشان می‌دهد حدفاصل سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۸ میلادی کشورهای صنعتی جهان درحال توسعه ظرفیت پالایشی خود بوده اند و ایران در رده دهم، سهم ۲ درصدی در این حوزه دارد.

هم اکنون حدود ۱۰۰ میلیون بشکه نفت در بیش از ۷۰۰ پالایشگاه جهان تبدیل به فرآورده می‌شود و در اختیار مصرف کنندگان قرار می‌گیرد.

بررسی‌ها نشان می‌دهد از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۸ میلادی بیشتر کشورهای جهان به سمت افزایش ظرفیت پالایشی خود به منظور ایجاد ارزش افزوده و حداکثر سازی سود خود حرکت کرده اند که در این گزارش تحولات این یک دهه روایت خواهد شد. بر اساس آمار رسمی، میزان مصرف نفت در جهان از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۸ میلادی ۱۰ میلیون بشکه افزایش یافته است که نشان می‌دهد همچنان نفت در صدر توجهات بین‌المللی قرار دارد و به همین منظور، کشورهای تولیدکننده و مصرف کننده در احداث پالایشگاه‌های جدید به رقابت با یکدیگر می‌پردازند.

آمریکایی‌ها در صدر توسعه ظرفیت‌های پالایشگاهی

بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا، ایالات متحده در سال ۲۰۱۸ میلادی، روزانه بیش از ۱۸.۶ میلیون بشکه نفت مصرف کرده است که موجب شده بزرگترین کشور مصرف کننده نفت جهان لقب بگیرد. ظرفیت پالایشی این کشور در سال ۲۰۰۸ معادل ۱۷.۶ میلیون بشکه بود که طی ۱۰ سال اخیر حدود یک میلیون بشکه افزایش یافته است. هم اکنون ۱۳۵ پالایشگاه در آمریکا فعال هستند که این رقم در سال ۲۰۱۳ بالغ بر ۱۴۳ پالایشگاه بوده است.

پالایشگاه پورت آرتر (Port Arthur Refinery) با ظرفیت ۶۰۰ هزار بشکه‌ای خود، بزرگترین پالایشگاه نفت آمریکاست که به تازگی عربستان سعودی سهام آن را خریداری کرده است.

چشم بادامی‌ها نیز عقب نماندند

پس از آمریکا، چین دومین کشور پالایشی جهان با ظرفیت ۱۴.۵ میلیون بشکه شناخته می‌شود که هم اکنون روزانه ۱۲.۱۷۰ میلیون بشکه از این ظرفیت در مدار فعالیت قرار دارد. نکته جالب درباره چین آن است که میزان مصرف نفت این کشور در سال ۲۰۰۸ میلادی رقمی معادل ۹.۶۷۰ میلیون بشکه بود که هم اکنون به بیش از ۱۴ میلیون بشکه رسیده است. در واقع چینی‌ها از سال ۲۰۰۸ تا سال ۲۰۱۸ میلادی، سالانه ۴۸۳ هزار بشکه به ظرفیت پالایشی خود افزوده‌اند. از این میزان ظرفیت، بین ۳ تا ۴ میلیون بشکه متعلق به پالایشگاه‌های کوچک است که با ظرفیت‌های ۵۰ هزار بشکه‌ای به تصفیه نفت می‌پردازند.

در مجموع ۱۷۹ پالایشگاه در چین فعال هستند و شرکت ساینوپک چین با پالایش روزانه ۵ میلیون بشکه نفت، بازوی چینی‌ها در تولید فرآورده‌های نفتی است.

سرمایه گذاری ۳۰ میلیارددلاری تزارها در حوزه پالایشگاهی

روسیه با ۴۰ پالایشگاه، ظرفیت ۶.۸ میلیون بشکه را به نام خود ثبت کرده و در رتبه سوم قرار گرفته است. کرملین در سال ۲۰۰۸ میلادی روزانه ۵.۵۶۳ میلیون بشکه نفت تصفیه می‌کرد که طی سال‌های اخیر بیش از یک میلیون بشکه به این ظرفیت افزوده و به رقم ۶.۸ میلیون بشکه رسیده است.

روسنفت با سهم ۳۲ درصدی در صنعت پالایش نفت روسیه بازیگر اصلی در این حوزه به شمار می‌رود و پس از آن، شرکت باشنفت با سهم ۱۹ درصدی و لوک اویل با سهم ۱۵ درصدی در رتبه‌های بعدی قرار دارند. روسیه قصد دارد با سرمایه گذاری ۳۰ میلیارد دلاری، ظرفیت پالایشی خود را ۵۰۰ هزار بشکه افزایش داده و سهم سوخت دیزل و بنزین با کیفیت را از فرآورده‌های نفتی بیشتر کند.

هند، دومین پالایشگر شرق آسیا

هند به عنوان چهارمین قطب پالایشی جهان، ظرفیت ۵.۰۱۰ میلیون بشکه را داراست که سهم ۱۵ درصدی از صنعت پالایش آسیا را به خود اختصاص داده است. شرکت این‌دین‌اویل (indian oil ) صاحب ۹ پالایشگاه از ۲۹ پالایشگاه هند است و نقش مهمی در تأمین فرآورده‌های مورد نیاز هندی‌ها ایفا می‌کند. هندی‌ها در روز بیش از ۱.۲ میلیون بشکه از فرآورده‌های خود را صادر می‌کنند و قصد دارند تا سال ۲۰۲۰ میلادی سرمایه گذاری ۱۴ میلیاردی خود را برای افزایش کیفی فرآورده‌های نفتی تولیدی به بهره برداری برسانند.

ژاپن، مجمع الجزایری با ظرفیت پالایشی بالا

پنجمین کشور بزرگ پالایشی جهان ژاپن است که به دلیل سونامی با کاهش ظرفیت مواجه شده است؛ با این وجود هم اکنون با ظرفیت پالایش ۳.۵ بشکه از قدرت‌های پالایشی جهان است. ژاپن در سال ۲۰۰۸ میلادی دارای ظرفیت پالایشی ۴.۵ میلیون بشکه نفت خام بود. این کشور هم اکنون ۲۳ پالایشگاه فعال در اختیار دارد و سومین قدرت پالایشی آسیا نیز هست.

کره جنوبی و سرمایه گذاری سعودی‌ها

ششمین قدرت پالایشی جهان، کره جنوبی است. کره‌ای‌ها در سال ۲۰۰۸ میلادی روزانه ۲.۷۱۰ میلیون بشکه نفت پالایش می‌کردند و طی سال‌های اخیر توانسته‌اند این رقم را به ۳.۲۴۶ میلیون بشکه افزایش دهند. عربستان به دلیل کاهش واردات کره جنوبی از این کشور، در صدد است در صنعت پالایش کره جنوبی سرمایه گذاری کند و با خرید بخشی از سهام شرکت‌های پالایشی، سهم خود را از بازار کره افزایش دهد.

شیخ نشینان حجاز در رده هفتم پالایشگرهای جهان

پس از کره جنوبی، عربستان سعودی با پالایش روزانه ۲.۹ میلیون بشکه در رده هفتم قرار دارد. این کشور در سال ۲۰۰۸ میلادی روزانه ۲.۱ میلیون بشکه مصرف می‌کرد که قصد دارد با سرمایه گذاری در طرح‌های جدید پالایشی در داخل و خارج از خاک خود، این میزان را تا ۱۵ سال دیگر به ۸ میلیون بشکه در روز برساند.

ژرمن‌ها؛ نهمین قدرت پالایشی

آلمان با ۱۳ پالایشگاه و پالایش روزانه ۲.۱۳۰ میلیون بشکه نفت خام در رتبه نهم قرار دارد. البته میزان ظرفیت پالایشی این کشور در سال ۲۰۰۸ میلادی معادل ۲.۳۶۶ میلیون بشکه بود ولی به دلیل حرکت این کشور به سمت خودروهای برقی، فعالیت‌های شرکت‌های پالایشی در حال حاضر کمتر از ۱۰ سال پیش شده است.

و اما ایران

رتبه دهم هم متعلق به ایران است که با پالایش ۲.۱ میلیون بشکه آخرین کشور در بین ۱۰ کشور با بیشترین ظرفیت پالایشی جهان قرار دارد. افزایش ۳۰۰ هزار بشکه‌ای ظرفیت پالایشی کشورمان به دلیل به مدار آمدن بخشی از پالایشگاه ستاره خلیج فارس و افزایش ظرفیت سایر پالایشگاه‌ها بوده است ولی در نهایت بررسی‌ها نشان می‌دهد سهم ایران از صنعت جهانی پالایش حدود ۲ درصد است.

پس از ایران، کشورهای ایتالیا، کانادا، مکزیک، فرانسه و انگلستان در زمره کشورهای بزرگ پالایشی قرار دارند.

کم توجهی به توسعه صنعت پالایشی ایران در حالی است که کشورمان به عنوان یکی از تولیدکنندگان بزرگ نفت جهان طی چهار دهه گذشته همواره با تحریم‌ها و محدودیت‌های آمریکا در این حوزه مواجه بوده است.

کارشناسان معتقدند باید با توسعه ظرفیت‌های پالایشی کشور، ابزار «نفت خام» را برای همیشه از میان گزینه‌های آمریکا برای اعمال فشار بر ملت ایران حذف کرد. چه بسا تا چند سال قبل به‌دلیل نیاز مبرم کشور به واردات بنزین، دولتمردان آمریکایی از «تحریم بنزین» به عنوان ابزاری برای اعمال فشار بر کشورمان استفاده می‌کردند اما با راه اندازی پالایشگاه ستاره خلیج فارس و تولید بنزین داخلی و توسعه ظرفیت این پالایشگاه که منجر به خودکفایی کشور در زمینه بنزین شد، «تحریم بنزین» کارایی خود را برای دولتمردان آمریکایی از دست داد.

صادرات فرآورده تحریم شدنی نیست

مدیر اسبق اموربین الملل شرکت ملی نفت ایران گفت: ما بایستی کمک کنیم تا بخش‌های خصوصی وارد کنسرسیوم شوند تا بتوانند در زمینه پایین‌دستی ورود کنند و پتروشیمی و پالایشگاه‌های بزرگ بسازند.

محمدعلی خطیبی با اشاره به اجرای فاز دوم تحریم‌های نفتی توسط آمریکا، درباره راهکارهای مقابله با تحریم‌های نفتی اظهار داشت: همواره مجموعه‌­ای از راهکارها مدنظر بودند؛ یکی از مهمترین مسائلی که در این چهار دهه همه روی آن تأکید داشتند ولی اقدامی در جهت آن صورت نگرفت، بحث کاهش وابستگی اقتصادی به درآمدهای نفتی بود.

وی افزود: هر موقع که دشمن تصمیم می­‌گیرد به ما فشار وارد کند، از این نقطه ضعف استفاده می­کند، اگر از ابتدا سالی دو الی سه درصد وابستگی خود را به درآمدهای نفتی کم می­کردیم، الآن تقریباً این وابستگی منتفی شده بود.

دوره قبلی تحریم‌ها در فروش فرآورده مشکلی نداشتیم

وی در ادامه با بیان ضرورت صادرات فرآورده به جای نفت خام، به تجربه تحریم‌های سال ۹۰ اشاره کرد و گفت: در آن زمان ما در فروش فرآورده‌های نفتی کوچکترین مشکلی نداشتیم و به راحتی آنها را می‌فروختیم، ولی در فروش نفت خام مشکلات وجود داشت؛ زیرا هر نفت خام مشخصات خاص خودش را دارد و در هر بندر و اسکله‌ای با یک تست ساده، مشخص می‌‌شود این نفت از کدام کشور آمده است.

وی ادامه داد: بنابراین به سادگی صادرات نفت خام قابل رصد و تحریم‌پذیری است، ولی فرآورده‌‌های نفتی اینطور نیست، من فکر می‌‌کنم می‌شود از تجربیات تحریم قبلی استفاده کرد و مانع از افت میزان صادرات نفت کشور شد، ولی اگر فرآورده بود مسلم بدانید که صادرات آن خیلی آسان­تر صورت میگرفت.

مدیر پیشین اموربین الملل شرکت ملی نفت درباره توانمندی ایران در توسعه صنایع پالایشی تصریح کرد: اگر ما در این حوزه مشکلی داشتیم نمی‌توانستیم پالایشگاه ستاره خلیج فارس را با نیروهای متخصص داخلی راه‌اندازی کنیم، ما در حوزه پالایشگاه سازی توانایی لازم را داریم.

وی افزود: سه فاز بزرگ ستاره خلیج فارس بدون حضور نیروهای خارجی آغاز به کار کرد؛ نیروی انسانی متخصص و تحصیل­کرده زیادی در اختیار کشور ما هست و می­توانیم آنها را سازماندهی و استفاده کنیم.

خطیبی تصریح کرد: در بحث تأمین مالی هم ما صندوق ذخیره ارزی را داریم که هر سال مقداری از فروش نفت باید در این صندوق ذخیره شده باشد، بنابراین می‌توانیم از آن به عنوان پشتوانه کار استفاده کنیم؛ از این رو از نگاه من، ما در این سه عامل مشکل جدی نداریم.

وی در پاسخ به ادعای عدم سوددهی پالایشگاه‌سازی خاطر نشان کرد: در شرایطی که دشمن در حال کاهش میزان صادرات نفت ایران است، ساخت پالایشگاه برای ما حالت حیاتی و امنیتی پیدا کرده است. ضمن اینکه غیراقتصادی بودن آن را هم من قبول ندارم؛ اگر اینطور باشد باید تمام پالایشگاه­ها در دنیا بسته شود؛ چرا کشوری مثل هندوستان که کشوری فقیر است، در حال ساخت پالایشگاه بیش از نیاز خودش است؟ زیرا نفت را در آنجا تبدیل به فرآورده کرده و می‌فروشد، پس این کار سودآوری دارد.

پاسخ دادن