فرصت‌ها و تهدیدهای خروج کارگران افغان از ایران

اقتصادبرتر

آیا خروج افغان‌ها از ایران برای اقتصاد کشور و بازار بحران زده اشتغال یک فرصت است یا تهدید؟

تهران – اقتصاد برتر – ۱۷ تیر ۹۸

به گزارش #اقتصادبرتر، هر چند خروج افغان‌ها از ایران می‌تواند فرصت‌های شغلی که این گروه در اختیار داشتند را آزاد کند، اما بررسی‌ها نشان می‌دهد در برخی موارد پایین‌تر بودن دستمزد کارگران افغان نسبت به ایرانی‌ها از یک سو و خلأ خروج انها از بازار کار از سوی دیگر می‌تواند هزینه‌های تولید را افزایش دهد.

نبود الزام برای ارائه خدمات بیمه‌ای، مشکلات متعدد افغان‌هایی که به صورت غیرقانونی در ایران زندگی می‌کنند از سوی دیگر بسیاری از کارفرمایان را مجاب می‌کند از کارگران افغان استفاده کنند.

*خروج نیمی از افغانها

عبدالصبور که در افغانستان با فقر دست و پنجه نرم می‌کرد سه سال پیش به همراه همسر و فرزندش به ایران آمد و مشغول به کار شد، اما با افت ارزش ریال طی یکسال گذشته مجبور به بازگشت به کشورش شد.

به گزارش رویترز، صبور در یک مغازه خواربار فروشی در مرکز اصفهان با حقوق ماهیانه معادل ۲۸۰ دلار مشغول به کار بود. اما با افت ارزش ریال ارزش حقوق او به ۱۰۰ دلار رسید و او دیگر نمیتوانست از خانواده و فامیل خود در افغانستان حمایت کند.

صبور در مصاحبه با رویترز گفت: شرایط اقتصادی در ایران بحرانی است و دستمزدهای پایین افغان‌ها را مجبور به بازگشت کرده است.

افغان‌ها از سال ۱۹۷۰ با تهاجم شوروی به افغانستان شروع به مهاجرت به ایران کردند و تاکنون نیز این مهاجرت برای پیدا کردن کار و پول درآوردن ادامه داشته است تا بتوانند خانواده‌های خودشان را در افغانستان حمایت کنند.

با توجه به آماری که مرکز آمار ایران منتشر کرده است در ایران نزدیک به ۲.۵ تا ۳ میلیون افغان زندگی می‌کنند و پیش‌بینی می‌شود که این تعداد تا اواخر امسال به نصف برسد.

با توجه به اطلاعات سازمان مهاجرت بین الملل تاکنون ۷۷۰.۰۰۰ افغان از ایران مهاجرت کردند و ۵۷۰.۰۰۰ نفر دیگر نیز در حال انجام کارهای خود برای بازگشت به کشورشان هستند.

در اوایل امسال بسیاری از افغان‌ها برای اینکه در مورد عواقب ماندن در ایران یا خارج شدن از آن بدانند پیش آیت الله محقق کابلی رفتند و از او در این مورد پرسیدند و او در جواب آنها اینگونه پاسخ داد: با افت ارزش ریال ماندن در ایران بسیار سخت می‌شود.

*سهم افغان‌ها از بازار کار ایران

بر اساس گزارش‌های غیر رسمی بیش از دو میلیون و پانصد هزار افغان در ایران زندگی می‌کنند و به عبارت دیگر ۱۰ درصد از بازار کار ایران را در اختیار دارند اما نکته اینجاست که این کارگران اغلب در کارهای ساده اشتغال دارند در حالی که جمعیت بیکار ایران در سال‌های اخیر با تغییر ماهیت آشکار به سمت تحصیلات رفته است به طوری که نرخ بیکاران تحصیل کرده در ایران افزایش قابل توجهی را در سال‌های اخیر تجربه کرده است.

در عین حال بررسی‌های وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی نشان می‌دهد ایران اتفاقا در حوزه کارهای ساده با کمبود نیروی کار روبروست. دلیل این مدعا سخنان وزیر سابق تعاون، کار ور فاه اجتماعی است در خصوص اینکه صد هزار پیشنهاد شغلی از سوی جویندگان کار در سال ۹۴ در شده و این دسته افراد بیکاری را به فعالیت در این شغل‌ها ترجیح داده اند. این البته همه داستان نیست.کلاس کاری و نوع نگاه جامعه به فعالیت شغلی نیز در این امر بسیار دخیل است.

دسته بزرگی از کارگران افغان در بخش ساختمان مشغول به کار هستند. کارگرانی روزمزد با کارهایی سخت. هر چند در میان کارگران ساختمانی فعال، ایرانی نیز به چشم می‌خورد اما سهم افغان‌ها بالاست. احمد تولا، یک انبوه‌ساز در این خصوص گفت: اغلب در بخش ساختمان دستمزد کارگر ایرانی و افغان یکی است اما خروج افغان‌ها از بازار کار خلایی را ایجاد کرده است که این خلأ می‌تواند مجر به افزایش دستمزد شود و در نهایت این افزایش دستمزد تاثیرش را بر افزایش هزینه ساخت و ساز می‌گذارد و در نتیجه قیمت‌ها بالا می‌رود.

وی در پاسخ به این سئوال که آیا ایران با کمبود کارگر در حوزه ساختمان روبروست؟ گفت: نیروی کاری که باید در بخش مسکن فعال شود، جوانی و قدرت نیاز دارد، اغلب نسل جدید ایران تمایلی به کارگری و فعالیت سخت شغلی ندارد و ترجیح می‌دهد کارهای ساده‌تری را انجام دهد.

وی گفت: بخش عمده افغان‌ها هم اتفاقا در کارهای سخت و کارگری مشغول به کار هستند، مثلا در بخش ساختمان و صنایع مرتبط با آن مثل سرامیک و کاشی‌سازی و کچ‌کاری و آجرپزی و… به گفته وی دستمزدها در هر بخش متفاوت است اما دستمزد کارگر ساده از ۶۰ تا ۷۰ هزار تومان است و بسته به مهارتشان بیش از این رقم نیز می‌گیرند.در عین حال یک انبوه ساز دیگر نیز این رقم را بین ۹۰ تا ۱۰۰ هزار تومان اعلام کرد.

 یکی از کارگران افغان اما در خصوص وضعیت شغلی اش در ایران گفت: من دوست دارم در ایران بمانم چرا که فرزندانم اینجا آینده بهتری دارند اما اصلا نمی‌توانم هزینه‌های زندگی‌ام را تامین کنم چرا که ماهانه حدود دو میلیون تومان درآمد دارم و چیزی برای پس‌انداز برایم باقی نمی‌ماند. این بحران جدی من است در حالی که باید بخشی از خانواده‌ام را نیز در افغانستان حمایت مالی کنم

وی گفت: در برخی موارد صاحب کار به استناد اینکه افغان هستم حتی دستمزد واقعی من را نداده و آن را کسر کرده است.

او البته پرده از شیوه جالبی برای کار در ایران از سوی هموطنانش بر داشت و گفت: من به تازگی مستقل شده‌ام، اغلب کسانی که سال‌هاست در ایران کار می‌کنند، خودشان افغان‌های دیگر را می‌آورند و اینجا شغل به آنها می‌دهند اما دستمزد را از کارفرما می‌گیرند، بخشی را برای خود بر می‌دارند و باقی را به کارگر تازه از راه رسیده می‌دهند، این طور باور کنید حتی در خیلی موارد ۴۰ هزار تومان در روز نیز دست کارگر افغان را نمی‌گیرد و همین‌ها عامل دیگر مهاجرت است چرا که با این وضعیت اقتصادی وریال ارزان شده دیگر صرف نمی‌کند که ما فعالیت کنیم مخصوصا برای کسانی که خودشان مستقیم دستمزد نمی‌گیرند و یک صاحب کار ایرانی و یک صاحب کار افغان دارند.

*مشاغل خدماتی با کمبود نیرو مواجه خواهند شد

از بخش مسکن و صنایع مرتبط با آن عبور کنیم به کارواش‌هایی می‌رسیم که در سطح کشور فعالند. نه فقط کارواش‌ها که مشاغلی در حوزه جمع اوری و تفکیک زباله، اجرپزی،… نیز با سهم بالای نیروی کار افغان امورات خود را می‌گذرانند. ایمان ربیعی، صاحب یک کارواش در منطقه مرکزی تهران در خصوص وضعیت به کار گیری نیروهای افغان ‌گفت: بیش از ۹۰ درصد کارگران کارواش‌ها حداقل در تهران افغان‌ها هستند، دستمزد روزانه آنها برای کارواش‌های بدون انعام چیزی حدود صد هزار تومان وبرای کارواش‌های با انعام نیزکمی بیش از این رقم است اما موج مهاجرت افغان‌ها از ایران این حوزه را تحت تاثیر قرار داده است.

نجمان، سرکارگر افغان این کارواش نیز گفت: الان دیگر کمتر کسی از دوستان و آشنایان در افغانستان در صدد آمدن به ایران است، قیمت‌ها بالا رفته و ما که در همین کارواش به عنوان نگهبان می‌خوابیم، باید بخش مهمی از درآمدمان را صرف خورد و خوراک کنیم، در حقیقت چیزی نمی ماند تا برای خانواده هایمان بفرستیم.

 او در پاسخ به این سئوال که چگونه پول‌هایتان را حواله می‌کنید؟ گفت: اینجا برخی همشهریان ما هستند، پول را می‌گیرند، آن طرف به خانواده ما تحویل می‌دهند، البته بابت این کار دستمزد هم می‌گیرند. او در جواب این سئوال که ایا این روش امنیت کافی را دارد؟ گفت: برخی موارد خیر، اگر شانس بیاوری هم بله.

 او نیز حضور کارفرمایان افغان که بخش مهمی از کارگران را تحت پوشش دارند و حقوق آنها را دریافت می‌کنند، تایید کرد و گفت: اگر کسی برای افغان دیگری کار پیدا کند، حداقل یک سالی بین ۲۰ تا ۳۰ درصد حقوق وی را می‌گیرد.

خروج نیروی کار افغان بخش کشاورزی ایران را نیز می‌تواند متاثر کند چرا که جمعیت روستاهای ایران در سال‌های اخیر تنها با کاهش روبرو نیست بلکه با پیری جمعیت در روستاها، پیش بردن کارهای کشاورزی به کاری دشوار تبدیل شده است.

افغان‌ها در این سال‌ها به نیروهای کار فصلی تبدیل شده اند و در فصل‌های کار برای بیل‌زنی، میوه‌چینی، برداشت محصول و… اقدام می‌کنند. قیمت کارگر نیز در نقاط مختلف ایران متفاوت است، در شمال ایران و خراسان و کرمان و… ارزان تر از البرز و قزوین و مناطق مرکزی.

حالا برخی می‌گویند این وضعیت می‌تواند منجر به بروز بحران در روستاهایی شود که با جمیعتی مسن مواجه هستند و جوانانی مهاجرت کرده. طبیعتا خروج نیروی کار افغان از این بخش‌ها خلائی جدی را در این حوزه ایجاد خواهد کرد.

پاسخ دادن