فیک‌نیوز (FakeNews ) چیست؟

“تولید کنندگان فیک‌نیوز (FakeNews) یا خبرجعلی به فعالیت‌هایی مشغول‌‌اند تا بتوانند بر تعداد زیادی از شهروندان به منظور تأثیر بر اهداف بی‌ثباتی سیاسی، بازاریابی، تصمیم‌گیری‌های خرید و … نفوذ کرده و تأثیر گذار باشند. “

تهران – اقتصاد برتر – ۸ دی ۹۷

رسانه‌های اجتماعی و سرویس‌های آنلاین قربانی‌های اصلی فیک‌نیوز (FakeNews) بوده‌اند، زیرا کاربران در رسانه‌هاى اجتماعى به طور مداوم از اطلاعاتی تغذیه مى‌شوند که هیچ راهی برای مشخص کردن صحت منبع آن‌ها نداشته و قابل اعتماد بودن یا نبودن منابع اطلاعاتى براى آنها مشخص نیست.

پژوهشی درباره فیک‌نیوز (FakeNews )

نتیجه پژوهش ۱۱ ساله موسسه تکنولوژی ماساچوست بر روی ۱۲۶ هزار فیک‌نیوز (FakeNews) منتشر شده در توییتر نشان داده که:

اشتیاق مردم برای باز نشر فیک‌نیوز (FakeNews)، ۷۰ درصد بیشتر از اخبار واقعی است!
هر خبر واقعی در حدود ۶ برابر دیرتر از هر فیک‌نیوز (FakeNews) به دست ۱۵۰۰ نفر می‌رسد!
بطور نسبی اخبار واقعی به ندرت توسط ۱۰۰۰ نفر به اشتراک گذاشته می‌شود، اما اشتراک گذاری محبوب‌ترین فیک‌نیوز (FakeNews) بیش از ۱۰۰ هزار بار است.
در مورد پخش فیک‌نیوز (FakeNews)، آن جیزی که کمترین ارزش را در بین مردم دارد این است که آیا خبری را که به اشتراک می‌گذارند حقیقت دارد و مستند است!
آنچه برای مردم اهمیت دارد رد و بدل کردن اطلاعات جذابی است که دیده یا شنیده‌اند و حساسیتی در مورد واقعیت خبرها ندارند!
محققان موسسه تکنولوژی ماساچوست همچنین دریافتند فیک‌نیوز (FakeNews) توسط انسان‌ها بیشتر از ربات‌ها باز نشر می‌شود، که علت این امر در جذاب‌بودن خبر برای انسان‌ها نهفته است.
طبق این پژوهش جذاب‌ترین فیک‌نیوز (FakeNews) بازنشر شده خبرهای سیاسی بودند و پس از آن موضوعاتی در مورد افسانه‌های شهری، تجارت، تروریسم، علم، سرگرمی و بلایای طبیعی برای مردم جذاب بوده است.

همانگونه که گفته شد پدیده فیک‌نیوز (FakeNews) موضوع جدیدی نمی باشد ولی نکته ای که امروزه نگرش به مبحث فیک‌نیوز (FakeNews) را تغییر داده است مساله گسترش روزافزون فضای مجازی، سهولت دسترسی، حجم و سرعت انتشار اخبار و وقایع می باشد. لذا مبحث تولید فیک‌نیوز (FakeNews) امری گریز ناپذیر می باشد و خواه یا ناخواه فیک‌نیوز (FakeNews) تولید می شود. مسئله مهم نحوه مقابله و شناسایی آن ها می باشد.

امروزه راهکارها و پیشنهادات زیادی برای جلوگیری از نشر فیک‌نیوز (FakeNews) شده است. راهکارهای نرم افزاری که شرکت‌های بزرگ مانند گوگل و فیسبوک ارائه کرده اند تا بحث های آموزشی که به مخاطب در این رابطه داده می شود. ولیکن نکته ای را که باید توجه کرد این است که: اولا امکانات نرم افزاری شاید هیچگاه نخواهند توانست خبر اصلی را از فیک‌نیوز (FakeNews) تمیز دهند! چرا که گاها منبع انتشار این اخبار فیک برخی رسانه های معتبر و حرفه‌ای می‌باشند، ثانیا به دلیل آنچه که در مورد اول گفته شد و همچنین منابع خبری در دسترس شاید تمیز خبر صحیح از فیک‌نیوز (FakeNews) برای خیلی از مخاطبین ممکن نباشد.

***به همین دلیل شاید یکی از بهترین راهکارهای مقابله با فیک‌نیوز (FakeNews) کنترل بوسیله عوامل انسانی باشد. نیروهای متخصصی که دارای تجربه و تخصص در زمینه تجزیه و تحلیل اخبار داشته باشند که از جمله آنها می توان به خبرنگاران و تیم های خبری حرفه ای اشاره نمود. برای نمونه استفاده از عوامل انسانی در راستای شناسایی اخبار جعلی به کمپانی فیسبوک در آلمان و هندوستان اشاره نمود.***

به نظر می‌رسد از آنجا که جلوگیری از انتشار فیک‌نیوزامری محال به نظر می رسد، لذا بهترین راهکار برای مقابله با فیک‌نیوز شناسایی هرچه سریعتر فیک‌نیوز و شناساندن آن به مخاطبین می‌باشد.

عوامل اجتماعی موثر در گسترش فیک‌نیوز

 عباس عبدی با اشاره به مشکلاتی که گسترش فیک نیوز در جامعه ایجاد می‌کند بیان داشت: «با گسترش فیک نیوز هزینه مبادله بالا می‌رود زیرا افراد دیگر نمی‌توانند به یکدیگر اعتماد کنند. هزینه مبادله بالا می‌رود، امنیت از بین می‌رود، و امنیت نه فقط امنیت فیزیکی، امنیت روانی مثل اینکه وقتی من با شما صحبت می‌کنم، اگر مطمئن باشم تمام آنچه به من می‌گویید درست است یا آنچه رادیو و تلویزیون می‌گویند درست است، این خودش امنیت بسیار بالایی ایجاد می‌کند.»
وی افزود: «چون مردم حوصله و تخصص‌اش را ندارند که بروند اخبار را ریشه‌یابی کنند. برخی می‌گویند که رسانه‌های رسمی ما منشا فیک‌نیوز هستند، درست هم می‌گویند به خاطر این است که قانون وجود ندارد. اگر قانونی باشد که وقتی صداوسیما یک خبر فیک علیه شما بزند جریمه‌ای بشود که تا هفت‌پشتش فراموش نشود، هیچ‌وقت این کار را نخواهد کرد. یا اگر هم بکند، به محض پی بردن به اشتباه، ده برابر بیشتر از اصل خبر عذرخواهی می‌کند و سعی می‌کند جبران کند. آن موقع شما دیگر ضرر نکردید، او ضرر کرده است. بنابراین بحث اصلی که در ایران در رابطه با گسترش فیک نیوز وجود دارد، یکی انحصار رسانه است، یکی فقدان قانون مناسب و فقدان تنظیم روابط، و یکی فقدان حاکمیت قانون است.»

وجود تبعیض دروغ را مجاز می‌کند

امیر محبیان  با اشاره به این که دروغ و اخبار فیک به ضرر همه از جمله طراحان آن است اظهار کرد: «اگر فرد احساس کند دروغی که می‌گوید برایش هزینه‌زاست؛ کم‌کم این عمل را ترک خواهد کرد. اما به نکته‌ی مهمی اشاره کردید که یکی از شرکت‌کنندگان نشست‌های پیشین هم مطرح کرده بود. اگر قضیه را صرفاً اقتصادی ببینم و عدالت به معنی تساوی در میان همه برقرار کنیم شاید بخشی از مشکل حل شود.»
وی افزود: «تصور کنید که بگوییم هر دروغی صدهزار تومان جریمه دارد. پرداخت این جریمه برای من که صدهزار تومان ندارم خیلی سخت است، بنابراین دروغ نمی‌گویم. ولی عملاً کسی که پول دارد، با پرداخت هزینه دروغ می‌گوید. یعنی باید تناسب‌ها رعایت بشوند. طبیعتاً نباید هزینه، برای منی که ممکن است رسانه‌ام در روز پنجاه‌هزار نفر مخاطب داشته باشد؛ با آن رسانه‌ای که پنج میلیون مخاطب دارد، برابر باشد.»
محبیان تاکید کرد:«یک دورغ می‌تواند پنجاه هزار نفر و یک دروغ می‌تواند پنج میلیون نفر را متاثر بکند. بنابراین مکانیزم روشن و در عین حال دقیق و قاطعی لازم است. یکی از مسائل دیگری که دروغ را متاسفانه مجاز می‌کند، وجود تبعیض است. یعنی وجود تبعیض، توجیه‌گر دروغ است. به عبارتی کسی حقی دارد که در همان شرایط دیگری همان حق را ندارد.»

صرف قانون گذاری برای مقابله با فیک نیوز کارایی ندارد

شهرام شریف  ابراز داشت: «من به سابقه قانون‌گذاری تکنولوژی و وب در ایران و دنیا نگاه می‌کنم و می‌بینم که تاثیر مثبتی بر رفع مشکلات در این حوزه نداشته است. مثلا از قانون فیلترینگ که از شورای عالی انقلاب فرهنگی بیرون آمد تا امروز که شورای عالی فضای مجازی دستور می‌دهد که بسته‌های غیراینستاگرامی شرکت‌های اینترنتی بفروشند، مدل‌هایی نیستند که بتوانند مشکلات و معضلات ما در تلگرام یا اینترنت را تنظیم کنند.»
وی با تاکید بر اینکه «باید خودمان را در آینه ببینیم، به نظرم اشکال همچنان در خود جامعه است» گفت: «کانال تلگرامی رسانه نیست، ابزار است که دست کسی افتاده که در جامعه نظری دارد، یا اعتراض دارد چنان که آقای عبدی گفتند یا موضوعی دارد که می‌خواهد از آن بگوید. تلگرام این امکان را برای او فراهم می‌کند و دم دست است. اگر تلگرام را ببندیم فردا از اینستاگرام استفاده خواهد کرد و اگر اینستاگرام را ببندیم در تظاهرات پلاکارد به دست می‌گیرد. موضوع او حل نشده است که از این ابزارها استفاده می‌کند. حذف تلگرام و قانون گذاشتن برای تلگرام تجربه شد و به نظر من تاثیری نداشت. فیلتر شدنش مردم را از آن دور نکرد و سرمایه‌گذاری گسترده روی پیام‌رسان‌های داخلی باعث نشد که مردم از آن دست بکشند.»
شریف در همین راستا، با اشاره به این که قانون گذاری و یا فیلترینگ راه حل مناسبی برای مواجهه با فیک نوز نیست افزود: «فیک‌نیوز بخش عمده‌ای از تاثیری که می‌گذارد بر روی جامعه سطح پایین کشور است. دو شب پیش مرکز ماهر گزارشی منتشر کرد که نشان می‌داد پنجاه درصد نرم‌افزارهای تلگرامی که ایرانی‌ها در فروشگاه‌های اندرویدی ایرانی ساخته‌اند، فیک هستند و اطلاعات کاربران را می‌دزدند. برای اولین‌بار بود که وزارت ارتباطات اطالاعاتی از این قبیل را منتشر می‌کرد. به نظر من کاری که دولت می‌تواند بکند از این جنس کارهاست، کاری که بتواند شفاف سازی بکند، نه در جهت قانون‌گذاری بخواهد دخالت بکند. امروز ما با قدرتمند شدن فیک‌نیوز مواجه هستیم. تکنیک‌هایی که برای افراد سطح پایین جامعه به کار می‌برند پیچیده‌تر می‌شود.»

حاکمیت قانون و بالا بردن هزینه دروغ گویی راه حل مقابله با فیک نیوز

در پایان این جلسه، حاضران در پاسخ به این سوال که چه عوامل می‌تواند منجر به کاهش اثرگذاری فیک نیوز شود بر بالا رفتن هزینه دروغ گویی و مقابله عادلانه با دروغ، حاکمیت قانون و اجرای قانون برای همه افراد و گروه‌ها، افزایش اعتماد اجتماعی میان مردم و حاکمیت از طریق افزایش سرمایه اجتماعی و استفاده از فناوری‌های نو به عنوان مهمترین راه حل‌ها برای مقابله با فیک نیوز نام بردند.

پاسخ دادن