لزوم تجمیع صندوق‌های بازنشستگی

حقوق بازنشستگان
conglomerate

در حالی نام صندوق‌های بازنشستگی در کنار بحران آب به عنوان چالش‌های آینده اقتصاد کشور به چشم می خورد که کارشناسان بر لزوم تجمیع این صندوق‌ها تاکید دارند.

تهران – اقتصاد برتر – ۱ آذر ۹۶

در حال حاضر ۱۸صندوق بازنشستگی در ایران وجود دارد که از این میان، سازمان تامین اجتماعی، بزرگ ترین و صندوق بازنشستگی کشوری، دومین صندوق بزرگ کشور است؛ ازجمله مهم ترین این صندوق ها عبارتند از: سازمان تامین اجتماعی با ۱۳میلیون و ۷۰۰هزار نفر بیمه شده و ۳میلیون مستمری بگیر.صندوق بازنشستگی کشوری با یک میلیون و ۱۹۱هزار بیمه شده و یک میلیون و ۲۷۹هزار مستمری بگیر.صندوق کشاورزان، روستاییان و عشایر با یک میلیون و ۵۰۰هزار نفر بیمه شده و ۵۵هزار نفر مستمری بگیر.سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح با ۵۷۰هزار نفر بیمه شده و ۶۷۰هزارنفر مستمری بگیر.صندوق بازنشستگی کارکنان بانک ها با ۱۶۳هزارو۸۰۰بیمه شده و  ۱۰۲هزارو۳۰۰مستمری بگیر.صندوق بازنشستگی کارکنان صنعت نفت با ۹۳هزارو۸۰۰بیمه شده و ۷۳هزارو۹۰۰مستمری بگیر.صندوق بازنشستگی وکلای دادگستری با ۲۸هزارو۷۰۰بیمه شده و ۶۷۰مستمری بگیر.صندوق بازنشستگی کارکنان فولاد با ۱۱هزارو۶۰۰بیمه شده و ۷۴هزارو۶۰۰مستمری بگیر.صندوق حمایت و بازنشستگی آینده ساز با ۱۰هزارو۹۰۰بیمه شده و ۴۲۰۰مستمری بگیر.

اکنون با پیشی گرفتن مصارف بر منابع این صندوق‌ها در سال‌های اخیر و به تعویق افتادن مکرر حقوق مستمری بگیران، نظام عالی تصمیم‌گیری کشور دریافته است که در کنار دو چالش بزرگ آب و محیط‌ زیست، چالش ورشکستگی صندوق‌ها تهدید آینده اقتصاد است.

وضعیت قرمز

«حجت میرزایی»، اقتصاددان و معاون پیشین وزیر کار در این‌باره معتقد است: اگر دولت نسبت به پرداخت بدهی‌اش به سازمان تأمین‌اجتماعی اقدام نکند، در آینده‌ای نه‌چندان دور این صندوق هم به وضع صندوق بازنشستگی فولاد و نیروی‌های مسلح دچار می‌شود. دراین صورت علاوه بر یک‌میلیون و ۲۰۰‌هزار مستمری‌بگیر صندوق بازنشستگی کشوری که حقوق خود را از دولت می‌گیرند، بیش از سه‌میلیون مستمری‌بگیر تأمین‌اجتماعی و سایر صندوق‌ها هم به آن اضافه خواهند شد. در این حالت همه متوسل به جیب دولت می‌شوند. آن هم دولتی که مانند گذشته دیگر پولدار نیست.

او معتقد است که دخالت‌های بیجای دولت و مجلس و تصویب قوانین که دوره بیمه‌پردازی را کوتاه و دوران مستمری‌بگیری را افزایش داد، به ایجاد بحران در صندوق‌های بازنشستگی و تأمین‌اجتماعی دامن زده است.

کارشناسان اقتصادی بر این باورند که کاهش درآمدهای نفتی دولت را مجبور کرده که مسأله بحران صندوق‌ها را جدی بگیرد؛ چراکه سال‌هاست صندوق‌های بازنشستگی بودجه خود را از دولت می‌گیرند و تنها معدود صندوق‌هایی وجود دارند که هنوز به بودجه دولت وابسته نشده‌اند.

ورشکستگی

آمارها می‌گوید؛ در صندوقِ بازنشستگیِ کشوری، ۷۶‌درصد مستمری‌ها را دولت پرداخت می‌کند. به بیانی از هر ۱۰۰نفر که تحت پوشش صندوق هستند، ۷۶نفر مستمری خود را از دولت دریافت کرده‌اند. اگر دولت از منابع بودجه، کسری صندوق را تأمین نکند، ورشکسته است.

ورشکستگی این صندوق به معنای بلاتکلیفی یک‌‌میلیون و ۲۶۸‌هزار نفر بازنشسته است. صندوق تأمین‌اجتماعی نیروهای مسلح با ۶۷۰‌هزارنفر شرایط بدتری دارد و ۹۸‌درصد مستمریِ پرداختیِ خود را با کمک دولت تسویه کرده است. صندوق کارکنان فولاد هم ورشکسته شده است.

این صندوق نزدیک به ۸۵‌هزار بازنشسته‌ مستمری‌بگیر دارد که با دخالت وزارت رفاه درحال تسویه مستمری‌های بازنشستگان خود با تأخیری دوماهه است. در بقیه‌ صندوق‌ها، وضع کمابیش به همین منوال است.

معاون پیشین وزیر کار معتقد است: اگر دولت نسبت به پرداخت بدهی‌اش به سازمان تأمین‌اجتماعی اقدام نکند، در آینده‌ای نه‌چندان دور این صندوق هم به وضع صندوق بازنشستگی فولاد و نیروی‌های مسلح دچار می‌شود.دراین صورت، علاوه بر یک‌میلیون و ۲۰۰‌هزار مستمری‌بگیر صندوق بازنشستگی کشوری که حقوق خود را از دولت می‌گیرند، بیش از سه‌میلیون مستمری‌بگیر تأمین‌اجتماعی و سایر صندوق‌ها هم به آن اضافه خواهد شد. دراین حالت همه متوسل به جیب دولت می‌شوند. آن هم دولتی که مانند گذشته دیگر پولدار نیست.

پیشنهاد تجمیع صندوق‌ها

یک کارشناس حوزه کار پیشنهاد تجمیع صندوق‌های بازنشستگی را مطرح کرد و گفت: برای جلوگیری از هرگونه فساد و زیان در چنین مجموعه‌هایی باید مدیریت آن به دست افراد کاردان و متخصص سپرده شود و ساختار مالی و اداری آن پیشرفته و غیرقابل دسترس باشد.

«حمید نجف» با اشاره به تایید قانون بازنشستگی پیش از موعد در شورای نگهبان اظهار داشت: اگر شرایط موجود و نقدینگی دولت را در نظر بگیریم اجرای چنین مصوبه‌ای بار مالی برای دولت به دنبال خواهد داشت. در حال حاضر صندوق‌ها ورشکسته هستند و بیشتر نقدینگی خود را از دولت می‌گیرند تا بتوانند دستمزدها را بپردازند، لذا چنین مصوبه‌ای بار اضافه‌ای به دولت تحمیل می‌کند.

وی ادامه داد: در سوئد خانم خانه داری که بچه دار می‌شود دولت برایش حقوق در نظر می‌گیرد، ولی ما برای گرفتن همان حقوقی که فرد ۲۰ سال کار کرده، دچار مشکل و سختی می‌شویم.

کارشناس حوزه کار با بیان اینکه در حال حاضر مدیریت صندوق‌ها حرف و حدیث دارد، افزود: تمام قوانینی مثل اینکه زنان بتوانند با ۲۰ سال سابقه خود را بازنشسته کنند یا افزایش سنوات ارفاقی، قوانین رفاهی است که برای تامین رفاه و آسایش نیروی کار پیش بینی می‌شود، ولی متاسفانه عده‌ای از ورشکستگی صندوق‌ها دم می زنند تا افراد نتوانند از مزایای بازنشستگی استفاده کنند ولی از آن طرف فساد شرکت‌های تابعه و اقماری زیرمجموعه صندوق‌ها لاپوشانی می‌شود و در نهایت زورشان به بازنشستگی خانم‌ها می‌رسد.

نجف یادآور شد: عده‌ای هم در این بین طرفداری کرده و می‌گویند صندوق ها پول ندارند، ولی اگر واقعا نگران بدهی‌ صندوق‌ها هستند چرا به دنبال اصلاح ساختار مالی و بهداشت مالی صندوق نمی‌روند؟

او با بیان اینکه مدیریت صندوق های بازنشستگی باید به افراد کاردان، متخصص و مدیر سپرده شود، گفت: بخش اعظمی از شرکت‌های زیرمجموعه صندوق ها درآمدشان متعلق به خودشان است یعنی اگر سودی ببرند این سود متعلق به خودشان است، ولی اگر ضرر کرده باشند متعلق به دولت است.

نجف با طرح این پیشنهاد که صندوق‌ها باید تجمیع شوند، اظهار داشت: از نظر ساختار اداری و مالی و مدیریتی، ساختار مالی صندوق‌ها باید پیشرفته و غیر قابل دسترس باشد و سیستم های نظارتی قوی بر آن نظارت کنند. مدیریت صندوق‌ هم مهم است و باید مثل شورای شهر باشد یعنی تحت یک هیات مدیره مقتدر و بر اساس انتخابات شکل گیرد و حالت انتصابی نداشته باشد.

این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه صندوق‌های بازنشستگی خصوصی، ولی مدیریتشان دولتی است، ‌گفت: با وجود آنکه پول افراد کارمند و کارگر در صندوق‌ها قرار دارد ولی می‌بینیم که در آنها هزار و یک اتفاق تلخ می‌افتد و بیشتر آن هم از سوء مدیریت صندوق‌ها ناشی می‌شود. متاسفانه در اجرای صحیح اصل ۴۴ و خصوصی سازی ناموفق بودیم و بعضا مدیران شرکت‌هایی که باعث زیان شرکت‌های دولتی شده بودند خود خریدار این شرکت ها شدند و آنها را به سمت سهامی عام و خاص بردند.

نجف با بیان اینکه بعضی صندوق‌ها حالت حیاط خلوت را پیدا کرده‌اند تا با پول بازنشسته‌ها شرکت‌های متعدد راه‌اندازی شود، افزود: متاسفانه بیشتر صندوق‌ها درآمدی ندارند و از ساختار اصولی و منطقی و حساب شده‌ای تبعیت نمی‌کنند به همین دلیل باید ناکارآمدی صندوق‌های بازنشستگی بررسی شود و اگر اختلاس یا سوء مدیریتی در صندوق‌ها در حال وقوع است بلافاصله شناسایی و با اصلاح ساختار با آن مقابله شود.

تدوین طرحی برای حل مشکلات صندوق های بازنشستگی

یک عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس تاکید کرد: با توجه به شرایطی که صندوق‌های بازنشستگی دارند کمیسیون برنامه، تدوین طرحی برای حل مشکلات آنها را در اولویت کاری خود قرار داده است.

محمد حسینی با اشاره به نشست کمیسیون برنامه و بودجه اظهار داشت: وضعیت منابع و مصارف و مطالبات صندوق‌های بازنشستگی کشوری و تامین اجتماعی از دولت در دستور کار کمیسیون قرار گرفته بود. نماینده مردم تفرش در مجلس دهم شورای اسلامی ادامه داد: با توجه به شرایطی که صندوق‌های بازنشستگی دارند کمیسیون برنامه این موضوع را در اولویت کاری خود قرار داده است و در نهایت مقرر شد همکاران مرکز پژوهش‌ها و تعدادی از نمایندگان صندوق بازنشستگی طرحی آماده کنند تا بتوانیم اقدام موثری برای رفع نگرانی در صندوق ها صورت گیرد. اما وضعیت سازمان تامین اجتماعی متفاوت است چرا که بخش خصوصی کارفرما است و از آنجایی که دولت رقم بالایی به سازمان بدهکار است اگر طبق قانون سالی ۱۰ درصد بدهی ها پرداخت شود مشکلات در این حوزه برطرف می شود.

باکس طلایی

سه شاخص جهانی برای ارزیابی صندوق‌ها

صندوق های بازنشستگی در سطح جهان با سه شاخص ارزیابی می شوند: کفایت، یعنی حقوق فرد بازنشسته تا چه اندازه کفاف زندگی اش را می دهد؛ پایداری، یعنی اینکه حقوق فرد تا چه مدت پایدار است و همبستگی، یعنی میزان همبستگی میان دولت و بخش خصوصی در اداره صندوق ها

براساس آمارها، در حال حاضر و در بهترین حالت، حقوق بازنشستگی کفاف ۴۲درصد از هزینه های زندگی یک خانوار در ایران را می دهد و این یعنی اینکه صندوق های بازنشستگی در ایجاد زمینه های رفاهی که قول آن را داده بودند، ناکام مانده اند!

از طرف دیگر بیش از ۷۰درصد صندوق بازنشستگی کشوری به بودجه دولت وابسته است. این وابستگی به بودجه عمومی درباره صندوق نیروهای مسلح به صورت ۱۰۰درصدی است.

همین طور ارزش خالص کسری سازمان تامین اجتماعی در ۶۰ سال آینده بیش از دو برابر GDP کشور در سال ۹۵ است؛ GDP همان تولید ناخالص داخلی است و به مجموع ارزش کالاها و خدمات نهایی که در یک سال در کشوری تولید می شوند، گفته می شود. حال تصور کنید ارزش کسری بزرگ ترین صندوق بازنشستگی کشور، بیشتر از دو برابر ارزش همه کالاها و خدماتی بوده که در سال ۹۵ در ایران تولید شده است!

ارزیابی این سه شاخص نشان می دهد که صندوق های بازنشستگی در ایران از مرز بحران عبور کرده‌اند.

*اقتصاد برتر

پاسخ دادن