نقاط قوت صنعت نفت ایران در مواجهه با تحریم نفتی

برنامه دولت برای فروش نفت در شرایط تحریم
اقتصادبرتر

برنامه‌ریزی تدافعی و برنامه‌ریزی تهاجمی در شرایط تحریم دو رویکرد متفاوت است و نتایج مختلفی را به بار می‌آورد.

تهران – اقتصاد برتر – ۳۰ مرداد ۹۸

🔻به گزارش #اقتصادبرتر برنامه‌ریزی تدافعی و برنامه‌ریزی تهاجمی در شرایط تحریم دو رویکرد متفاوت است و نتایج مختلفی را به بار می‌آورد که البته هر یک از آن‌ها در کنار هم تشکیل‌دهنده راهبردهای فعلی و آتی کشور خواهد بود. اقدامات ایران در قبال تحریم به اقدامات «متقابل» و «پیش‎دستانه» تقسیم می‌شود؛ اقدامات متقابل مانند توقف نفتکش انگلیس و اقدامات پیش‌دستانه مانند توسعه معاملات نفت در بورس.

صنعت نفت ایران مانند سایر بخش‌های اقتصاد کشور، طی سال‌های مختلف با مسائل تحریم نفتی مواجه شده و نقاط ضعف آن برای مسئولین کاملا روشن شده است. از همین رو طرح‌ها و اقدامات مختلفی جهت برطرف کردن نقاط ضعف صنعت نفت در حوزه‌های فناوری، سرمایه، مدیریت و… صورت گرفته است اما نکته‌ای که همواره محل برون‌رفت از مشکلات بوده و بعضی اوقات مورد کم‌توجهی قرار گرفته، نقاط قوت در صنعت نفت ایران است.

تکنیک SWOT یکی از ابزارهای مهم و فراگیر در تدوین راهبرد محسوب می‌شود و اساسا یک ابزار برای برنامه‌ریزی راهبردی و یک چارچوب مفهومی برای تحلیل‌های سیستمی است. این تکنیک بر پایه «نقاط قوت و ضعف» و «فرصت‌‎ها و تهدیدها» بنا شده است. در مقابل روش جدیدی به نام SOAR پدید آمده است که مبنای آن نقاط قوت و فرصت‌هاست.
تحلیل SOAR مخفف چهار کلمه نقاط قوت (Strengths)، فرصت‌ها (Opportunities)، چشم اندازها (Aspirations)، و نتایج (Results) است. هنگامی که از روش SOAR استفاده می‌شود، باید برای طراحی مسیر اقدام به چند سؤال پاسخ داد : بهترین نقاط قوت چیست؟ بهترین فرصت‌های پیش روی کدامست؟ چشم انداز ایده‌آل چیست؟ شاخص‌های رسیدن به اهداف کدامند؟ در کل می‌توان گفت که SOAR یک روش «اقدام» و SWOT یک روش «تحلیل» است. همچنین روش SOAR تمرکز بیشتری بر نقاط قوت و فرصت‌ها دارد و خلاقانه‌تر است.

راهبرد تهاجمی در صنعت نفت با تکیه بر نقاط قوت؛ با توجه به وضعیت کنونی کشور ناشی از عدم ثبات نرخ ارز و تحریم‌ نفتی، بعضی فضاهای مدیریتی در کشور در اثر بررسی نقاط ضعف منتهی به تهدیدها، نسبت به گذشته منفی و منفعل شده است. این در حالیست که کشور ایران دارای نقاط قوت و فرصت‌های متعددی است که گزارش مکنزی درباره ایران در سال ۲۰۱۶ به بعضی از آن‌ها اشاره می‌کند:

🔻«هزینه پایین استخراج نفت و گاز در ایران، خوراک کم‌هزینه پتروشیمی،نیروی انسانی متخصص، بازار بزرگ داخلی و موقعیت جغرافیایی استراتژیک». تمرکز بر نقاط قوت و فرصت‌های پیش روی ایران می‌تواند علاوه بر کاهش اثرات منفی تهدیدهای ناشی از نقاط ضعف، موجب شکل‌گیری راهبرد تهاجمی شود که کشورهای تحریم‌کننده را نیز به عقب براند که این مورد اخیرا در حوزه کشتیرانی اتفاق افتاد.

بعنوان مثال کشور چین با استفاده از نقطه قوت ذخایر زغال‌سنگ خود، فرصت تقاضای داخلی را مغتنم شمرده و روش‌های مختلفی را جهت بهره‌برداری از زغال‌سنگ توسعه داده است. این موضوع سبب شده تا چین علاوه بر تولید سالانه ۱۷۱۹ میلیون بشکه معادل نفت خام زغالسنگ، ۱۳۶ میلیون دیگر نیز وارد کند. این در حالیست که واردات سالانه نفت و فرآورده چین برابر ۴۳۷ میلیون بشکه و واردات گاز معادل ۵۹ میلیون بشکه معادل نفت خام است.

عدم استفاده از ذخایر زغال‌سنگ می‌توانست مجموع واردات نفت و گاز چین را از ۴۹۶ میلیون بشکه به ۲۲۱۵ میلیون بشکه معادل نفت خام برساند. البته چین مبدع استفاده از زغال‌سنگ به عنوان انرژی نیست اما می‌توان گفت که چین قطعا مبدع فناوری‌های CTO است که مواد شیمیایی را از زغال‌سنگ تولید می‌کند.

در حال حاضر مصرف زغال‌سنگ بعنوان خوراک در صنایع شیمیایی چین، معادل یک میلیون بشکه نفت در سال است. لذا تمرکز بر بهره‌گیری از «نقطه قوت» ذخایر زغال‌سنگ و استفاده از «فرصت» تقاضای عظیم داخلی با اتخاذ سیاست خوداتکایی، باعث رفع «نقطه ضعف» واردات و «تهدید» تحریم خوراک شده است.

پایین دست نفت و گاز ایران که بخش صنعتی آن به حساب می‌آید، دارای نقاط قوت متعددی است از جمله:
ظرفیت پالایش ۲.۱ میلیون بشکه نفت و میعانات، ظرفیت تولید ۷۰ میلیون تن محصولات پتروشیمی، وجود مناطق ویژه اقتصادی در عسلویه و ماهشهر، خوراک کم‌هزینه بخصوص اتان، توزیع سراسری انواع حامل‌های انرژی، توسعه فناوری و شرکت‌های دانش‌بنیان، نیروی کار متخصص و… .

همچنین فرصت‌های پیش رو عبارتند از:
دسترسی به بازار بزرگ هند و چین، تقاضای وسیع داخلی در حوزه سوخت و مواد نفتی، بازار بسیار بزرگ منطقه برای صادرات به همسایگان و بانکرینگ و… . لذا بهره‌گیری از نقاط قوت و استفاده از فرصت‌ها قطعا اثرات نقاط ضعف منتهی به تهدیدهای ناشی از تحریم نفتی را تا حد خوبی خنثی کرده و با یک رویکرد تهاجمی، تحریم‌ها را در جنگ اقتصادی کنونی به عقب خواهد راند.

منبع : Mckinsey Global Institude

پاسخ دادن