وارانت چیست؟ (به زبان ساده)

وارانت (انگلیسی: Warrant) در دانش مالی عبارت است از اختیار خریدی که روی اوراق بهادار شرکت توسط خود شرکت منتشر می شود. وارانت در زمان انتشار معمولاً تاریخ انقضاء طولانی تری نسبت به اختیار معامله دارد (مثلاً پنج سال یا بیشتر). وارانت های ابدی که دارای تاریخ انقضاء نمی باشند نیز منتشر شده اند.

تهران – اقتصاد برتر – ۱۵ آذر ۹۷

ابزارهای مالی در بورس‌های پیشرفته از تنوع روزافزونی برخوردارند. انعطاف‌پذیری بازارهای سرمایه‌ پیشتاز در تعریف و راه‌اندازی ابزارهای نوین مالی در مواردی شگفت‌انگیز است. یکی از ابزارهای مالی مورد دادوستد در بورس‌های اوراق بهادار وارانت (Warrant) است. این ابزار مالی از شانس بالایی برای حضور در بازار سرمایه‌ یکی از کهن‌ترین تمدن‌های بشری برخوردار است. بررسی‌ها برای راه‌اندازی وارانت در بورس اوراق بهادار تهران از چندی پیش آغاز شده و مراحل طرح آن در کمیته‌ فقهی سازمان بورس به خوبی پیش رفته است. این ابزار مالی با وجود برخی تفاوت‌ها از شباهت‌های بسیاری با اختیار معامله (Option) برخوردار است. متن پیش‌رو خواننده را با کلیات این ابزار مالی آشنا خواهد کرد.

تعریف وارانت

وارانت (انگلیسی: Warrant) دو معنای مختلف دارد؛ در دانش مالی عبارت است از اختیار خریدی که روی اوراق بهادار شرکت توسط خود شرکت منتشر می شود. وارانت در زمان انتشار معمولاً تاریخ انقضاء طولانی تری نسبت به اختیار معامله دارد (مثلاً پنج سال یا بیشتر). وارانت های ابدی که دارای تاریخ انقضاء نمی باشند نیز منتشر شده اند. معمولاً وارانت ها می توانند قبل از تاریخ انقضاء اعمال شوند (این نوع از وارانت ها شبیه اختیار خریدهای آمریکایی هستند) اما گاهی اوقات اعمال آنها نیاز به یک دوره انتظار بدوی دارد.

قیمت اعمال ممکن است ثابت باشد یا اینکه ممکن است در طول عمر وارانت تغییر نموده و مرحله به مرحله افزایش یابد. قیمت اولیه اعمال، به مبلغ قابل توجهی بالاتر از قیمت بازار سهامی که وارانت دربرگیرنده آن می باشد، تعیین می شود. وارانت ممکن است به جای سهام یا سود نقدی بین سهامداران توزیع شود یا اینکه مستقیماً به عنوان یک اوراق بهادار جدید منتشر گردد.

یکی دیگر از تفاوت های قرارداد وارانت و قرارداد اختیار معامله، محدودیت در میزان وارانت های موجود در بازار می باشد، به این معنا که از یک نوع وارانت خاص  تعداد مشخص و محدودی منتشر می شود. تعداد کل این وارانت ها معمولاً قابل افزایش نمی باشد و با اعمال تدریجی وارانت ها، رو به کاهش می نهد. اما در مورد اختیار خرید چنین محدودیتی وجود ندارد و هرگاه دو نفر بخواهند می توانند یک اختیار خرید به وجود آورند. اعمال اختیار خرید یک شرکت تأثیری بیش از معامله خود سهام در بازار ثانویه، برای شرکت نخواهد داشت، در حالی که اعمال یک وارانت قطعاً در شرکت تأثیر خواهد داشت. علی الخصوص که موجب بقاء نقدینگی بیشتر در شرکت می شود، تعداد وارانت های موجود را کم می کند و به تعداد سهام های موجود می افزاید. وارانت ها در بورس های عمده جهان و همچنین در بازارهای فرابورس مبادله می شوند. گزارش وارانت هایی که بازارهای فعالی دارند، در مجلات مالی منتشر می شود.

تعریف دیگر وارانت؛ به یکی از ابزار مشتقه گویند که دارنده آن، حق خرید (و نه اجبار در خرید) از صادر کننده مشتق را به قیمت خاص در بازه زمانی خاصی که هر دو از قبل تعیین شده اند دارد. وارانت ها معمولاً ابزاری هستند که اضافه بر ابزار مقروضه و برای شیرین نمودن آن ارائه می شوند و بدین دلیل به آنها شیرین کننده نیز می گویند. تفاوت اصلی وارانت با کال آپشن در این است که وارانت معمولاً از سوی شرکت ها صادر شده و تضمین می گردند که این حقیقت دربارهٔ کال اپشن صدق نمی کند.

وارانت در واقع ابزاری مالی است که بر اساس آن ناشر اوراق (فروشنده) در مقابل دریافت مبلغی که قیمت وارانت (Premium) نامیده می‌شود، متعهد است در صورت درخواست خریدار در تاریخ مشخص مقدار معینی از دارایی پایه را به قیمت معین معامله کند. بنابراین وارانت یک تعهد برای ناشر (فروشنده) و یک حق برای دارنده‌ (خریدار) ایجاد می‌کند؛ حق معامله‌ دارایی مشخصی با قیمت معین تا سررسیدی مشخص. از این بابت وارانت ابزاری همچون اختیار معامله است. دارایی پایه‌ وارانت می‌تواند سهام، اوراق بهادار با درآمد ثابت، سبد سهام، واحد سرمایه‌گذاری صندوق‌ها، شاخص، کالا یا ارز باشد. وارانت می‌تواند از نوع خرید یا فروش باشد.

تفاوت وارانت خرید و فروش 

وارانت خرید (call warrant) این حق را به دارنده‌ آن می‌دهد که دارایی پایه را با قیمت معین و در تاریخ مشخص از ناشر وارانت خریداری کند. از طرف دیگر وارانت فروش (put warrant) به دارنده‌ی آن، این حق را می‌دهد که دارایی پایه را با قیمت معین و در تاریخ مشخص به ناشر وارانت بفروشد. وارانت از نظر سبک اعمال می‌تواند اروپایی یا آمریکایی باشد. در نوع اروپایی اعمال حق توسط دارنده‌ی وارانت تنها در سررسید امکان‌پذیر است اما در نوع آمریکایی در هر زمانی تا سررسید دارنده‌ی وارانت می‌تواند حق خود را اعمال کند و ناشر را ملزم به معامله‌ دارایی پایه کند.

شاید اصلی‌ترین تفاوت وارنت با اختیار معامله را بتوان ناشر این دو ابزار دانست. اختیار معامله هر شخص حقیقی و حقوقی‌ای را که الزامات مدیریت ریسک را رعایت کند به عنوان ناشر خود می‌پذیرد اما وارانت برای پذیرش ناشر (فروشنده-متعهد) خود بسیار سخت‌گیرتر است و تنها نهادهای مالی معتبر و بانک‌ها یا در مواردی خود شرکتی که سهمش موضوع انتشار وارانت است را به عنوان ناشر برمی‌گزیند.

برخی از انواع وارانت

وارنت انواع گوناگونی دارد زیرا ابزاری استاندارد نیست. این خود البته یکی دیگر از تفاوت‌های وارانت و اختیار معامله است؛ تفاوتی اثرگذار. اختیار معامله به عنوان ابزاری استاندارد توسط بورس‌ها و در چارچوبی مشخص تعریف و منتشر می‌شود. وارانت امّا، نه تنها توسط شرکت‌های معتبر منتشر می‌شود که توسط آنها و بر اساس نیازشان و با توجه به بازارسنجی که انجام داده‌ند، منتشر می‌شود. ازاین رو وارانت ابزاری متنوع است اما شاید بتوان انواع اصلی آن را در دو گونه‌ زیر جای داد:

وارانت ساختاریافته (Structured Warrant): ناشر وارانت ساختاریافته باید نهاد مالی یا بانک معتبری باشد. وارانت ساختاریافته که وارانت مشتقه (Derivative Warrant) یا وارانت پوشش‌داده‌شده (Covered Warrant) نیز نامیده می‌شود به خریدار اجازه می‌دهد در تاریخ مشخص یا تا تاریخ مشخص، مقدار معینی از دارایی پایه را با ناشر به قیمت معینی معامله کند. وارانت ساختاریافته می‌تواند وارانت خرید یا فروش باشد.

وارانت شرکتی (Company Warrant): این نوع وارانت تنها توسط شرکت ناشر سهم پایه منتشر شده و به دارنده‌ی آن حق خرید سهم پایه از ناشر را می‌دهد. وارانت شرکتی تنها به صورت وارانت خرید منتشر می‌شود. در این نوع از وارانت شرکت حق خرید سهم خودش را با قیمتی مشخص و در تاریخی مشخص به خریدار وارانت واگذار می‌کند. در هنگام اعمال وارانت و البته در صورتی که سرمایه‌گذار تمایلی به اعمال داشته باشد، شرکت می‌تواند از محل سهام خزانه‌ خود یا احتمالاً با افزایش سرمایه‌ (که با سلب حق تقدم صورت خواهد گرفت) پاسخگوی درخواست سرمایه‌گذار باشد و بر تعهد خود جامه‌ انجام بپوشاند.

مزایای وارانت

وارانت همانند قراردادهای آتی و اختیار معامله به دارنده‌‎ آن، این فرصت را می‌دهد که از نوسانات قیمت دارایی پایه بدون التزام به تملک آن استفاده کند.

برخلاف قراردادهای اختیار معامله، وارانت نیاز به حساب وجه‌تضمین و بنابراین اخطاریه کسری وجه‌تضمین ندارد و از سازوکار مدیریت ریسک آسان‌تری برخوردار است.

امکان کسب سود از نوسانات بازار در هر دو حالت صعودی و نزولی برای سرمایه‌گذاران وجود دارد چراکه وارانت خرید به سرمایه‌گذار این امکان را می‌دهد تا از افزایش قیمت دارایی پایه سود کسب کند و همچنین سرمایه‌گذار با خرید وارانت فروش می‌تواند از کاهش قیمت دارایی پایه منتفع شود.

معاملات وارانت دارای اهرم مالی است به این معنی که سرمایه‌گذار برای خرید وارانت پول کمتری نسبت به ارزش کل قرارداد می‌پردازد. به بیان دیگر قیمت وارانت ارزشی به مراتب کمتر از ارزش کل قرارداد دارد از این رو سود‌های به‌دست آمده از معاملات وارانت می‌تواند بسیار بیشتر از سودهای به‌دست آمده از معاملات دارایی پایه‌ وارانت باشد. خبر خوب اینکه زیان وارانت نیز همچون اختیار معامله به میزان قیمت وارانت محدود است.

ابزار مالی وارانت برای دارایی‌های پایه‌ی بسیار متنوعی از جمله سهام، اوراق بهادار با درآمد ثابت، سبد سهام، واحد سرمایه‌گذاری صندوق‌های سرمایه‌گذاری، شاخص، کالا یا ارز منتشر می‌شود.

وارانت می‌تواند به عنوان ابزاری برای پوشش ریسک مورد استفاده‌ ناشر و سرمایه‌گذار قرار گیرد. به این معنی که ناشر در صورتی که خود مالک دارایی پایه باشد و احتمال دهد قیمت دارایی در آینده کاهش خواهد یافت، می‌تواند اقدام به انتشار و فروش وارانت خرید (Call Warrant) کند. در این حالت در صورتی که قیمت دارایی پایه کاهش یابد، ناشر به میزان قیمت وارانتی که از سرمایه‌گذاردریافت کرده خود را در برابر کاهش قیمت پوشش داده است. برای درک بهتر فرض کنید شرکتی دارای سهم الف است و احتمال می‌دهد قیمت این سهم در آینده کاهش یابد. فرض کنید این شرکت اقدام به انتشار وارانت خرید کند و آن را به قیمت ۱۲۳۴ ریال بفروشد.

در این حالت اگر قیمت سهم مطابق پیش‌بینی شرکت کاهش یابد، زیان شرکت تا سقف ۱۲۳۴ ریال نیز پوشش داده شده است. از دیگر سو اگر سرمایه‌گذاری خود مالک دارایی پایه باشد و گمان کند قیمت دارایی پایه در آینده کاهش خواهد یافت، می‌تواند با خرید وارانت فروش (Put Warrant) خود را در برابر کاهش قیمت پوشش دهد. در این حالت اگر قیمت دارایی پایه کاهش یابد، سرمایه‌گذار می‌تواند آن را با قیمتی مشخص (بالاتر از قیمت بازار) به فروش برساند و اگر قیمت افزایش یابد یا کاهش نیابد نیز سرمایه‌گذار همچنان مالک دارایی پایه‌ای خواهد بود که با افت قیمت مواجه نشده هر چند برای این پوشش ریسک قیمتی پرداخته است.

در حالتی دیگر اگر سرمایه‌گذاری برنامه‌ خرید سهم در آینده را داشته باشد و احتمال دهد قیمت سهم تا آن زمان افزایش یابد با خرید وارانت خرید (Call Warrant) می‌تواند قیمت خرید خود را تثبیت کند و خود را در برابر ریسک خرید به قیمتی بالاتر پوشش دهد.

شباهت‌ها و تفاوت‌های وارانت با اختیار معامله

وارانت شرکتی و وارانت ساختاریافته دارای شباهت‌های بسیاری با قراردادهای اختیار معامله هستند. ساختار و چارچوب قراردادی وارانت و اختیار معامله همانند یکدیگر است. وارانت نیز همچون اختیار معامله به دارنده‌ خود این حق را می‌دهند تا دارایی پایه را در تاریخ مشخص یا تا تاریخ مشخص و با قیمت معینی از ناشر خریداری کرده یا به آن بفروشد. از طرفی وارانت و قرارداد اختیار معامله تا زمانی‌که اعمال نشوند به دارنده آن هیچ حق کنترلی بر دارایی پایه نمی‌دهند.

وارانت‌‌ها همچنین دارای تفاوت‌هایی با قراردادهای اختیار معامله هستند. مهمترین تفاوتی که بین این وارانت‌ها و قراردادهای اختیار معامله وجود دارد این است که قرارداد اختیار معامله توسط اشخاص حقیقی و حقوقی که الزامات مدیریت ریسک را رعایت کنند، قابل انتشار و فروش است ولی وارانت تنها توسط یک نهاد مالی یا بانک معتبر منتشر می‌شود. انتشار وارانت توسط نهادهای بزرگ و معتبر تأثیر مهمی بر سازوکار مدیریت ریسک این ابزار مالی دارد. خریدار وارانت در ابتدای قرارداد قیمت وارانت را پرداخت کرده و بنابراین تمامی تعهد خود را ایفا کرده و اکنون تنها از حق انجام معامله برخوردار است. بنابراین ریسکی از سوی سرمایه‌گذار (خریدار) انجام معامله را تهدید نمی‌کند.

در وارانت نیز همچون اختیار معامله ناشر متعهد انجام معامله است و ریسک انجام نشدن معامله از سوی او است که قرارداد را تهدید می‌کند. در اختیار معامله هر شخصی می‌تواند در موضع فروش (Short Position) قرار گیرد و متعهد به انجام معامله شود، بنابراین سامانه‌ی مدیریت ریسک توانمندی برای دریافت وجه تضمین و برزورسانی قراردادهای اختیار معامله مورد نیاز است. در وارنت اما تنها نهادهای بزرگ و معتبری که دارای رتبه‌ اعتباری بالایی باشند یا وثایق کافی ارایه یا دارایی پایه را وثیقه کرده باشند، می‌توانند در موضع فروش قرار گیرند و تعهد انجام معامله را بپذیرند.

بنابراین در وارانت سازوکار مدیریت ریسک می‌تواند آسان‌تر باشد. این امر البته بیانگر نبود نیاز به مدیریت ریسک در قراردادهای وارانت نیست اما به دلیل محدود بودن اشخاص مجاز به فروش وارانت بر ساده‌تر بودن سازوکار مدیریت ریسک اشاره دارد.

*مریم رهنما

پاسخ دادن