چالش‌های بخش کشاورزی

در حالی که بخش کشاورزی و کشاورزان، اصلی‌ترین نقش را در تامین امنیت غذایی کشور برعهده دارند، این بخش مولد اقتصادی،امروز با چالش‌های متعددی روبرو است.

تهران -اقتصادبرتر ۲۵ بهمن ۹۵:

کارشناسان فهرست بلندی از مشکلات این بخش ارائه می‌کنند که در صدر آن، نبود سرمایه قرار دارد. بحران آب، ناپایداری در تولید و کمبود کشاورز در آینده از دیگر مواردی است که امنیت غذایی کشور را تهدید می‌کند.
همیشه پای پول در میان است
«یزدان سیف»، مدیرعامل شرکت خدمات حمایتی کشاورزی در این باره با تاکید بر لزوم رفع مشکلات کشاورزی می‌گوید: سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی یکی از مهم ترین نیازهاست. با توجه به گستردگی صنعت کشاورزی در کشور و اهمیت این صنعت باید یکی از مهم‌ترین اقدامات برای رشد و توسعه بیشتر بخش‌های مختلف این صنعت، سرمایه‌گذاری باشد. در این راستا باید با تمام توان و استفاده از ظرفیت‌های مختلف، کشاورزی را در کشور به سمت توسعه و تحول پیش ببریم.
سیف با اشاره به اینکه یکی از مهم‌ترین اقدامات، تضمین کیفیت نهاده‌های کشاورزی است، می‌افزاید: با این مهم، می‌توانیم سرمایه‌گذاران را به بخش کشاورزی جلب کرده و زمینه فعالیت‌های باغبانی و کشاورزی را نیز در کشور رونق دهیم.
این متخصص کشاورزی با اشاره به اینکه صادرات محصولات باغی امروز یکی از مهم‌ترین اقدامات است،‌ گفت: در این راستا صادرات محصولات باغی بیش از محصولات نفتی برای کشور ارزشمند است. دولت باید تلاش کند تا در این عرصه سرمایه‌گذاران بیشتری جلب شوند. یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت در توسعه صادرات، ایجاد عوامل استاندارد در تولید محصول است، لذا امروز شبکه‌های تولید و توزیع در دنیا کارشان بالا بردن تابلوی اسم خودشان نیست، بلکه ارائه عوامل استاندارد و با کیفیت است. ما نیز باید به این مهم نگاه ویژه داشته باشیم و استانداردها را در تولید محصول به درستی و با دقت اجرایی کنیم.
لزوم حمایت مالی از کشاورزان
«عباس کشاورز»، معاون وزیر جهاد کشاورزی در امور زراعت نیز درباره مشکلات کشاورزان می‌گوید: کشاورزی در ایران از کمبود تاریخی سرمایه رنج می‌برد. با نبودن سرمایه در این بخش، قیمت تمام‌شده تولید محصولات نیز کاهش نمی‌یابد و کشاورزی ورشکست می‌شود. اکنون برای پرداخت تسهیلات به کشاورزان کارمزدهای ۱۸ درصدی در نظر گرفته می‌شود که با درآمد کشاورزی سازگاری ندارد. کشاورزی نیازمند پول ارزان‌تر است.
وی می‌افزاید: شاخص‌های سنجش توسعه بخش کشاورزی برای آحاد جامعه قابل درک است. وضعیت امنیت غذایی و اینکه کشاورزی تا چه میزان در تأمین غذای مردم مؤثر بوده یکی از این شاخص‌ها به‌شمار می‌آید که با عنوان «تأمین کالری» از آن یاد می‌شود. طی برنامه نخست تا پنجم توسعه بیشترین میزان تأمین کالری را در سطح کشور در برنامه سوم داشته‌ایم، به‌طوری‌که در برنامه نخست ۷۴، برنامه دوم ۷۰، برنامه سوم ۸۴، برنامه چهارم زیر ۷۰ و زمانی که دولت یازدهم روی کار آمد عدد حدود ۵۲ بود، اما بر اساس برنامه‌های صورت‌گرفته، این عدد طی سال‌های پایانی برنامه پنجم توسعه به ۸۰ رسید.
کشاورز ادامه می دهد: فراوانی یا کمی دسترسی مردم به ارزاق یا به عبارت دیگر اینکه یک محصول فراوان است یا اینکه زیرزمینی است و تنها افراد محدودی می‌توانند آن را خریداری کنند نیز یکی دیگر از شاخص‌های توسعه بخش کشاورزی است که در بیشتر محصولات دسترسی خوبی وجود دارد. سومین شاخص، تعیین وضعیت درآمدی کشاورزان است. کلید توسعه کشاورزی و هر فعالیت دیگر میزان درآمد در آن حرفه است؛ زیرا درآمد ایجاد پس‌انداز می‌کند و از آنجا که دولت‌ها هیچ‌گاه منابع کافی را برای اشتغال تمامی جمعیت ندارند، پس‌انداز می‌تواند منجر به سرمایه‌گذاری و رشد اقتصادی شود. کشاورزان در سال زراعی گذشته با آنکه اراضی زیر کشت محصول گندم کاهش یافته بود، ۴برابر سال قبل پول دریافت کردند که این امر نشان‌دهنده تأثیر افزایش بهره‌وری در درآمد کشاورزان است.
۴چالش کشاورزی
معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی با طرح پرسشی با عنوان «وضعیت امروز کشاورزی چگونه است؟»، می گوید: وضعیت کشاورزی در ایران خوب نیست، اما با اقداماتی که صورت ‌گرفته، می‌توان گفت به بدی قبل هم نیست. نباید به وضعیت کشاورزی کنونی کشور مغرور باشیم.
وی می‌افزاید: کشاورزی در ایران با ۴ چالش جدی روبه ‌رو است، نخستین چالش پیش روی کشاورزی، بحران آب است که در طرح‌های «اقتصاد مقاومتی» در برنامه ششم توسعه در راس اقدامات قرار دارد. نباید کسی تصور این را داشته باشد که آب جدیدی خواهیم داشت و آب موجود نیز تضمین‌کننده پایداری سرزمین ماست و این بدان معنی است که همه آب موجود سهم ما نیست. به‌طور کلی۲ چالش مهم پیش روی نظام جمهوری اسلامی ایران، آب و اشتغال است که مشکل آب را بخش کشاورزی می‌تواند حل کند.
کشاورز تأکید می کند: می‌توانیم کشاورزی خوبی داشته باشیم و در عین حال منابع آبی را نیز حفظ کنیم، کشاورزان پیشروترین گروه در جامعه ایرانی هستند که بحران آب را درک می‌کنند.مساحت کشاورزی در ایران کاهش یافته، اما تولیدات افزایش داشته است و رکوردهای تاریخی ثبت شده است، ولی در کشت برخی محصولات در استان‌هایی که مزیتی در این زمینه ندارند مشکل وجود دارد.ظرفیت آبی جدیدی نداریم و در زمینه آب‌های مرزی غفلت‌هایی صورت گرفته که جبران آن بسیار پرهزینه خواهد بود. سیستم‌های آبیاری بارانی مستعد ایران نبوده و تنها در مناطقی مانند استان‌های شمالی جوابگو است که رطوبت هوا بالای ۶۰ درصد است. معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی می گوید: کشاورزان باید دقت کنند به ازای هر مترمکعب آب که مصرف می‌شود چه میزان محصول برداشت می‌کنند و با این دید به کشاورزی خود نگاه کنند. هرچند تضادی بین بحران آب و منافع کشاورزان وجود دارد که نشان می‌دهد باید در رفتار خود در کشاورزی تغییر ایجاد کنیم.
چالش ناپایداری
وی دومین چالش پیش روی کشاورزی ایران را چالش ناپایداری عنوان کرده و ادامه می‌دهد: برای ایجاد پایداری در تولیدات کشاورزی و جلوگیری از افت و خیز در تولیدات و تغییر درآمد کشاورزان و امنیت غذایی باید یک نسخه پایداری در تولید محصولات داشت که این امر با کشاورزی حفاظتی تحقق می‌یابد. خاک در ایران به ‌شدت فقیر شده است، در کشت و کار در اراضی کشاورزی خاک نیز سهم دارد به‌طوری‌که ۴۰ درصد گیاه سهم خاک است، بخشی از بقایای گیاه باید حفظ شود، فارغ از اینکه چه محصولی کشت می‌شود.
کشاورز می‌افزاید: کشاورز حق دارد هر نوع محصولی که می‌خواهد را کشت کند، اما دولت با سیاست‌های حمایتی باید کشاورز را قانع کند که مطابق با سیاست‌های کشور کشت کند. علاوه بر آن کشاورزان باید برای خاک هم محصولاتی بکارند که پیشنهاد کنونی ما کشت «کلزا» است؛ زیرا ایران وابستگی ۹۵ درصدی روغن دارد.
کمبود سرمایه
معاون وزیر جهاد کشاورزی در امور زراعت به سومین چالش کشاورزی ایران اشاره کرده و می گوید: کشاورزی در ایران از کمبود تاریخی سرمایه رنج می‌برد. با نبود سرمایه در این بخش قیمت تمام‌شده تولید محصولات نیز کاهش نمی‌یابد و کشاورزی ورشکست می‌شود. اکنون برای پرداخت تسهیلات به کشاورزان کارمزدهای ۱۸ درصدی در نظر گرفته می‌شود که با درآمد کشاورزی سازگاری ندارد. کشاورزی نیازمند پول ارزان‌تر است.
وی با تأکید بر اینکه با نسخه‌های قبلی نمی‌توان کشاورزی ایران را اداره کرد، می‌افزاید: چهارمین چالش بخش کشاورزی ایران تغییر رویه است. کشاورزی ما نیازمند یک تغییر تکنولوژی است. ما باید به‌دنبال یک ایران سرافراز با کشاورزی که درآمد نسبتاً مطلوب و پایداری نسبی دارد، باشیم.
چالش بانک کشاورزی
دکتر شهید زاده مدیرعامل بانک کشاورزی هم با بیان این که منابع مالی مورد نیاز بخش کشاورزی برای تحقق اهداف کمی در برنامه ششم توسعه بالغ بر ۶۰۰۰۰۰۰ میلیارد ریال خواهد بود ، برنامه ریزی بانک کشاورزی را برای رشد تسهیلات خود در قالب تدوین و آزمون سه سناریو تشریح کرد و گفت: کل تسهیلات پیش بینی شده سیستم بانکی به بخش کشاورزی ۴.۰۸۳ هزار میلیارد ریال است که با توجه به سهم ۸۵ درصدی تسهیلات پرداختی بانک کشاورزی از سیستم بانکی، عملا سهم بانک از تسهیلات مذکور ۳.۰۷۷ هزار میلیارد ریال خواهد بود.
وی چالش اصلی بانک در تامین مالی بخش کشاورزی طی سال های برنامه ششم توسعه را تامین ۱.۱۵۷ هزار میلیارد ریال علاوه بر ظرفیت بانک با رشد ۲۰ درصد اعلام کرد.
هشدار نسبت به چالش نبود کشاورز
«اسکندر زند»، معاون وزیر جهاد کشاورزی نیز درباره چالش‌های بخش کشاورزی به مسأله کمبود کشاورز اشاره کرده و می گوید: متوسط سن کشاورزان کشور ۵۳ سال است. این یعنی اگر نتوانیم سازمان کشاورزان آینده را تشکیل بدهیم، سال‌های بعد با چالش نبود کشاورز مواجه خواهیم شد. نیمی از روستائیان ما، کشاورز و بالای ۵۰ سال سن هستند که این امر سبب پایین آمدن کارایی در استفاده از نهاده های بخش کشاورزی و در نتیجه کاهش بهره وری در تولید می شود. وی با بیان این نکته که در تمام کشورهای پیشرفته دنیا سازمان کشاورزان آینده تشکیل شده است، می‌افزاید: از آنجا که هنوز عمده فعالیت کشاورزی ایران سنتی است، باید علاوه بر اینکه به فکر تامین نیروی انسانی در قالب کشاورزان آینده باشیم ، باید به سواد کشاورزان نیز توجه شود.
رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی کشور خاطرنشان می کند: اکنون از ۷۰۰ هزار دانش آموز در هنرستان های کشور، کمتر از ۲۰ هزار نفر در هنرستان کشاورزی مشغول تحصیل هستند. در حال حاضر۷۰ درصد از کشاورزان کشور سواد ابتدایی و پایین تر دارند.
توجه به کشاورزی حفاظتی
زند به چالش‌ها و مشکلات کشاورزی در زمینه آب، خاک، هوا ، تجهیزات و نهاده‌های کشاورزی اشاره کرده و می گوید: هرچه کشاورزی مدرن تر و پیشرفته‌تر می‌شود، رسالت مسئولان و دست اندرکاران به نیازهای کشاورزی سنگین‌تر می‌شود. در گذشته نگاه به آب به عنوان رحمت خدا و پایان ناپذیر بودن آن بود، اما امروز اگر آب را با کارایی بالا استفاده نکنیم، با چالش جدی مواجه خواهیم شد. از آنجایی که بر اساس پیش‌بینی اقلیم هواشناسی تا سال ۲۰۲۵یک درجه و تا ۲۰۵۰بیش از ۲درجه به دمای هوا اضافه می‌شود، این یعنی کاهش بارندگی و در نتیجه؛ کمبود منابع آبی حتمی است.
وی ادامه می دهد: تا کنون نگاه به خاک نیز فقط برداشت بوده، اما امروز باید علاوه بر توجه کشاورزی حفاظتی، به بازگرداندن خاک کشاورزی توجه بیشتری شود. توجه به ذخایر کشاورزی نیز از اهمیت خاصی برخوردار است و تا کنون به لحاظ قانون گذاری و نیزاجرای آن غفلت شده و امروز اگر به حفظ ذخایر آب، خاک و گیاهان توجه نشود، در آینده با چالش های جدی مواجه می شویم.

*اقتصاد برتر

پاسخ دادن