چرا تکنوکراسی به تنهایی جواب نمی‌دهد؟

چرا تکنوکراسی به تنهایی جواب نمی‌دهد؟

تکنوکرات‌ها بسیار بیشتر از سیاسیون دانش و مهارت انجام کار درست را دارند. برای اینکه تکنوکراسی جواب دهد ۲ پیش‌شرط وجود دارد.

تهران – اقتصاد برتر – ۱۸ مرداد ۹۸

🔻میلتون فریدمن می‌گوید: «من باور ندارم که راه‌حل مشکلات ما این باشد که صرفا افراد درستی را انتخاب کنیم. مساله مهم ایجاد یک فضای سیاسی است که در آن، انجام کار درست برای افراد نادرست به لحاظ سیاسی سودمند باشد. در صورتی که فضایی ایجاد نشود که در آن منفعت سیاسی افراد نادرست در انجام کار درست باشد، حتی افراد درست هم کار درست را انجام نخواهند داد یا اگر برای آن تلاش کنند، سریعا از کار کنار گذاشته خواهند شد.»

🔻مادامی که محیط سیاسی‌ای که فریدمن از آن صحبت می‌کند به وجود نیاید، تکنوکرات‌هایی که سر کار می‌آیند گاها در بهترین حالت بعد از مدتی از چرخه تصمیم‌گیری‌ها کنار گذاشته خواهند شد چرا که می‌خواهند کار درست را انجام دهند و اکثرا منشی مشابه با منش مدیران قبلی را در پیش خواهند گرفت و جذب سیستم خواهند شد. چرا که سیستم، انگیزه‌ها را طوری شکل داده که افراد در پیگیری نفع شخصی خود، نفع جامعه را کنار بگذارند.

🔻تکنوکرات‌ها بسیار بیشتر از سیاسیون دانش و مهارت انجام کار درست را دارند. تصمیم‌گیری‌های تکنوکرات‌ها بسیار بیشتر از سیاسیون منطبق بر شواهد و قواعد علمی است. تکنوکرات‌ها بسیار کمتر از سیاسیون درگیر ایدئولوژی‌های حزبی هستند. تکنوکرات‌ها خیلی بیشتر از سیاسیون عملگرا هستند. اما تکنوکرات‌ها و سیاسیون در دو چیز مشترک‌اند: یکی اینکه هر دو گروه مانند همه انسان‌ها در وهله اول منافع شخصی خودشان را پیگیری می‌کنند و دیگر اینکه هر دو گروه، تقریبا به یک اندازه نسبت به سازوکار اقتصاد بی‌توجه‌اند.

🔻برای اینکه تکنوکراسی جواب دهد ۲ پیش‌شرط وجود دارد: اول اینکه محیط سیاسی به شکلی طراحی شود که انگیزه شخصی یک تکنوکرات در جهت نفع اجتماعی و انجام کار درست برای اجتماع باشد. دوم اینکه فرد تکنوکرات نسبت به قواعد علم اقتصاد آگاهی پیدا کند و در تصمیمانش علاوه بر آمار و مسائل فنی و مهندسی، به مسائل روان‌شناختی و جامعه‌شناختی نیز توجه دوچندان داشته باشد.

🔻اثر پروانه‌ای (butterfly effect)، پدیده‌ای است که از نظریه آشفتگی (chaos theory) مشتق شده است. اثر پروانه‌ای به این معناست که تغییرات کوچک، می‌توانند منجر به ایجاد نتایج بسیار بزرگ شوند. ادوارد لورنز (Edward Lorenz) می‌گوید که یک چیز کوچک مانند بال زدن یک پروانه می‌تواند در جای دیگری منجر به تغییر در وضعیت هوا شود. بال پروانه در اقتصاد، نه سر کار آمدن تکنوکرات‌ها و نه کنار گذاشته شدن سیاسیونی است که چیزی از مسائل فنی نمی‌دانند. بلکه بال پروانه در اقتصاد، شکل دادن درست انگیزه‌ها به گونه‌ای است که همه افراد (حتی افرادی که انتظار داریم خلافکار باشند) انگیزه‌ انجام کار درست (با این تعریف که نفع شخصی آنها نفع اجتماعی را منتج شود) را داشته باشند.

✍️ مرتضی مرادی

پاسخ دادن