بورس خوب، بورس بد

بورس خوب، بورس بد

دکتر کامبیز باصری صالحی – یکی از بحث‌های داغ این روزها، بحث بورس است. به خصوص در این دوران کرونایی که بحث رکود شدید در سراسر دنیا سایه افکنده و شاخص تمامی بورس‌های دنیا نزولی است.

تهران – اقتصادبرتر – ۱۶ اردیبهشت ۹۹

خبر از رشد بورس ایران و شکستن رکوردهای پیاپی هم خوشحال کننده است و هم نگران کننده.

بورس مهمترین ابزار تامین سرمایه برای فعالیتهای اقتصادی است که درکشورما از ظرفیت و پتانسیل آن تاکنون استفاده نشده است چراکه نقش تامین سرمایه را فقط بانک‌ها به عهده داشته‌اند. شاید مهمترین سؤالی که پیش می‌آید که چرا با توجه به شرایط تحریم ها، رشد اقتصادی منفی، کاهش قیمت نفت و رکود ناشی از شرایط ویژه دنیا به دلیل شیوع بیماری کرونا و… چرا بورس ایران درحال رشد است؟

دلایل مختلفی وجود داردکه مهمترین آنها عبارتند از اینکه تمامی بنگاه‌های اقتصادی حاضر در بورس باید دارای یک سازوکارمالی مناسب وشفاف باشند قاعدتا شرکت‌های ورشکسته یا وابسته به نهادها و سازمان‌ها حضور ندارند و به قول گفتن یکی از مدیران سابق بورس، شرکت‌های خوب در بورس هستند! پس حتی اگر رشد اقتصادی کشور حتی منفی باشد ولی همین فرایند، باعث افزایش پتانسیل نهفته بورس شده و درنتیجه باعث رشد و سودهی آن دراین شرایط می‌گردد. دلیل بعدی افزایش ارزش دارایی‌های شرکت‌ها که عمدتا به دلیل تورم‌های فزاینده و افزایش نرخ ارز است و دلیل دیگر آن توجه و حمایت دولت بالخصوص در این یکسال و اندی اخیر است. از جمله اقدامات اخیر دولت می‌توان به عرضه سهام شرکت‌های دولتی که در اولین گام سهام شستا بود که تا ۴درصد بورس ایران را بزرگترکردو درخواست از مقام معظم رهبری برای آزاد سازی سهام عدالت که می‌تواند بیش از ۳۰۰ هزارمیلیارد تومان نفدینگی را وارد بورس کند و حال ادامه ارائه سهام و دارایی‌های دولت در قالب صندوقهای قابل معامله و دلایل دیگر.

حال چراکمی باید نگران این رشد غیرمنتظره وتداوم آن بود؟ دلایل متعددی برای این مسأله وجود دارد یکی ار این دلایل وابستگی بورس به اطلاعات و آمار دقیق وشفاف است نه امار و ارقام ساختگی برای سود دهی. اتفاقا یکی از بزرگترین مشکلات اقتصاد ایران همین عدم وجود اطلاعات و آمار صحیح و قابل اتکا است این امر سبب شده حتی در تصمیم ‌گیری‌های کلان اقتصادی از جمله توزیع منابع دچار خطاهای فاحش بشویم.از مهمترین عامل دیکر حجم بالای نقدینگی که در اختیار مردم است و با رکود در بازارهای موازی بازار موازی بورس همجون طلا و ارز مانند یک کاتالیزور به بورس سرازیرشد بعلاوه عاملی که برخی صاحبنظران به آن اشاره داشته اند کاهش فعالیتهای اقتصادی بالخصوص در قسمت خدمات خرد در دوره کرونا، که باعث شد افراد زیادی بیکار شوند و با کاهش درآمدها، رکود در بازارهای موازی بازار سرمایه، کاهش سود بانکی و انتشاراخبار مثبت رسانه ای در مورد بازار بورس از مهمترین عوامل هجوم افراد به بازار سرمایه و افزایش غیر منتظره شاخص بورس شد. این افزایش غیر منتظره افراد در بورس باعث پدیده نگران کننده ای در اقتصاد رفتاری می‌گردد که جای بحث دارد و آن رفتارگله ایHerding behavior است.

این نظریه نشان می‌دهد رفتار فرد تابع رفتار جمعی گروهی است. این امر از بزرگترین چالش‌ها در بازارهای سرمایه گذاری به لحاظ تبانی‌های غیر اخلاقی است که باعث رشد یا سقوط غیر متعارف برخی سهام‌های خاص توسط برخی سفته بازان نا اهل می‌گردد.. همچنین این عامل با عامل عدم تابعیت از رفتار عقلایی یک عامل نگران کننده دیگری را هویدا کرد و آن هم فقدان سواد مالی و بورسی افرادی که سوار بر همین موج و در مدت زمان کوتاه وارد بورس شده و فاقد تجربه و مهارتهای لازم هستند. این افراد تحت تاثیررفتار گله ای و صرفا به دلیل رفتارهای هیجانی و دیدگاه‌های کوتاه مدت، باعث رشدهای غیر معقول تعداد خاصی از سهام شرکت‌ها شده و فرصت رشد را از بقیه شرکت‌ها میگیرند. همچنین بزرگترین شائبه ای که ممکن است مطرح باشد رفتار دولت است. دولتها درسالهای آخر دوره‌های خدمتشان، برای پربارتر کردن کارنامه کاری خود ورضایت عمومی اقدامات ریسکی بالا انجام می‌دهند، که درکوتاه مدت بیشترین اثر را داشته باشد لذا عوافب بلند مدت آن را به دولت بعدی انتقال می‌دهند و از طرف دیگر دولت امسال با کسری بزرگ بودجه بنا دلیل مختلف غیر قابل پیش بینی نشده مواجه است. پس ممکن است از بازار سرمایه به عنوان وسیله ای برای رفع این معضل استفاده کند. ابتدا با فروش اموال و واگذاری شرکت‌های دولتی از طریق بورس تا حدودی کسری بودجه خودرا جبران کنند درراستای دلیل اول، بورس پررونق را درکارنامه خود ثبت نماید..

درمجموع آنچه مهم است این موضوع است که پتانسیل ظرفیت بورس ایران با توجه به حجم نقدینگی و تعداد نفرات حقیقی و حقوقی بسیار بالاو مستعد است و توان این مقدار رشد و حتی بالاتر را نیز دارد ولی نه در کوتاه مدت، شاید این اتفاق در سه دهه گذشته اتفاق می‌افتاد. حال با توجه به ورود سهامداران سهام عدالت شاهد حضور اکثریتی مردم در بازار بورس و افزایش حجم نفدینگی خواهیم بود که می‌تواند هم اتفاق خوبی می‌تواند باشد و هم هشدار وزنگ خطر. بنابراین دولت از این فرصت پیش آمده باید به نحواحسن استفاده کند.

مهمترین نقش دولت در حال حاضر این است که به عنوان یک سهامدار عمل کرده و به فکر واگذاری سهام شرکت‌های دولتی باشد.امری که می‌تواند درچارچوب اصل ۴۴ خصوصی سازی، باعث رونق بنگاه‌های اقتصادی دولتی شده و مدیران در مقابل سهامداران پاسخگو باشند. همچنین دولت در جهت اعتماد سازی و شفافیت با ایجاد ساز و کارهای مناسب، حافظ و پشتیبان سرمایه‌های مردم باشد تاپایداری و اعتماد به این بازار از بین نرود.

پاسخ دادن