حال دوبله ایران خوب نیست

دوبله (گفتار صداپیشگان به جای هنرپیشه‌های اصلی فیلم) از ابتدای قرن حاضر خورشیدی حوالی ۱۳۰۹ در اروپا برای ناطق کردن فیلم های صامت به کار گرفته شد و اولین فیلم فرانسوی (دختر فراری) در سال ۱۳۲۵ در ترکیه به فارسی دوبله و در ایران به نمایش درآمد.

تهران – اقتصادبرتر ۲۸ بهمن ۹۵:

صنعت دوبله ایران با ورود فیلم‌های خارجی و فعالیت‌های هنرمندان ایرانی قوت گرفت و اواخر دهه ۴۰ به اوج موفقیت رسید و در سال ۴۲« سندیکای گویندگان و سرپرستان گفتار فیلم» تاسیس و در سال ۵۳ به «انجمن گویندگان و سرپرستان گفتار فیلم» تغییر نام یافت. با تاسیس واحد دوبلاژ صدا و سیما در سال های ۴۳ و ۴۴ که یکی از قدیمی‌ترین واحدهای سیماست، کار دوبله فیلم‌ها به صورت مستمر در تلویزیون ادامه یافت. از طرف دیگر دوبله در استودیوهای خصوصی نیز انجام می شد و برای نمونه در استودیوی خصوصی «مولن روژ ۱ و ۲ »نیز به مدیریت «ایرج دوستدار» و «علی کسمایی» (معروف به پدر دوبله ایران) دوبلورهای جوان آموزش می دیدند و فیلم‌های خارجی دوبله می شد.
تاریخ دوبله درایران پس از انقلاب
با پیروزی انقلاب اسلامی و کاهش نمایش فیلم‌های خارجی دوبلورها با کاهش حجم کار روبه رو شدند؛ اما کارگردانانی مثل مرحوم «علی حاتمی»، «ناصر تقوایی» و «مسعود کیمیایی» با علاقه به دوبله به جان گرفتن این هنر کمک کردند. با پایان
دهه ۶۰ و ورود امکانات فنی مربوط به صدابرداری سرصحنه همچنین علاقه کارگردانان به صدابرداری همزمان دوبله از اوج فاصله گرفت و به آثار غیرایرانی توسط واحد دوبلاژ صدا و سیما معطوف شد. زیرا تلویزیون سریال و فیلم‌های خارجی مناسبی را خریداری و پخش می کرد و مدیران دوبلاژ معتبر و گوینده‌های درجه یک این عرصه با از بین رفتن استودیوهای بزرگ بعد از انقلاب به تلویزیون کوچ کردند. روندی که هر چند به دلیل شکایت از دستمزدهای کم با فراز و فرود ادامه داشت تا آنکه بار دیگر صنعت دوبله با موانع جدیدتری روبرو شد.
شکست انحصار دوبله در صدا و سیما
پیشرفت فناوری که اجازه تاسیس ارزان‌تر و تسهیل خرید و انتقال فناوری‌های ضبط صدا را داد و ورود جوانان علاقه‌مند به این عرصه با صداهایی کم و بیش خاص، تعداد گویندگان فیلم‌ها را افزایش داد. در همان حال گسترش شبکه‌های تلویزیونی در دهه ۷۰ و تاسیس شبکه‌های ماهواره ای فارسی زبان آن سوی مرزها که از اواخر دهه ۸۰ شروع به پخش سریال‌های فارسی کردند نیاز به دوبله را بیشتر کرد. افزایش ارتباطات سینمای ایران با سینمای جهان باعث شد مردم ایران از فیلم‌های روز دنیا مطلع شده و علاقه‌مندی برای دیدن این فیلم‌ها هم بیشتر شود. انواع نرم افزارها، اینترنت‌های تند و کند و نصب چند سیستم در یک اتاق کوچک، به کمک آمد تا فیلم‌های روز دنیا به سرعت دانلود و با زیرنویس یا دوبله راهی بازار شوند. در این وانفسا استودیوهای زیرزمینی برای دوبله فیلم‌ها و سریال‌های خارجی به سفارش شبکه‌های ماهواره‌ای یا برای پخش در بازار داخلی به صورت قاچاق شروع به کار کردند. اما از آنجا که این دوبله‌ها به سرعت و عموما با کمک جوانان علاقه‌مند صورت می گرفت از کیفیت برخوردار نبود که لطمه‌ای بزرگ برای صنعت دوبله ایران بود.
چرا حال دوبله خوب نیست؟
«تورج نصر» صداپیشه «یوگی و دوستان» در مورد وضعیت امروز دوبله می گوید: وضعیت دوبله خوب نیست؛ انیمیشن یا فیلم جدیدی خریداری نشده و کار زیادی برای دوبله نیست.
وی درمورد استودیوهای خصوصی هم گفت: شرکت‌هایی که با آنها کار می‌کردم؛ مثل استودیو «رها» و «قرن بیست و یک» هم حجم کارهایشان را پایین آورده‌اند. نصر درمورد مهم‌ترین چالش این روزهای دوبله اضافه کرد: الان بزرگ‌ترین لطمه به دوبله ایران را استودیوهای زیرزمینی می‌زنند، فیلم‌های قاچاق را دانلود می‌کنند و با گوینده‌های تازه کار بدون دستمزد دوبله می‌کنند، هیچ ارگانی هم نیست که جلوی آنها را بگیرد. «خسرو خسروشاهی» صداپیشه صدای «آلن دلون» و «آمیتا پاچان» نیزتصریح کرد: من در سال شاید ۳ یا ۴ فیلم دوبله کنم؛ آن هم اگر شرایط سفارش دهنده‌ها با من هماهنگ باشد. وی همچنین به سایت‌هایی اشاره کرد که فیلم‌های روز را بدون کیفیت، رایگان یا با قیمت بسیارنازل عرضه می‌کنند و افزود: باید پرسید این سایت‌ها با چه مجوزی فیلم‌های مطرح روز را با دوبله بی کیفیت روی سایت خود می گذارند. «بیژن علی محمدی» عضو هیات مدیره و خزانه دار انجمن گویندگان و سرپرستان گفتار فیلم در این مورد می گوید: ما مرتب با مسئولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی رایزنی داریم ولی قضیه بسیار پیچیده است. آخرین نشست ما یک ماه قبل بود، دوستان در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می گویند به دلیل وجود فناوری، دوبله آسان‌تر شده و موسسات، نهادهای مختلف و شرکت‌های خصوصی کارهای مختلفی از مستند تا غیره را می سازند و روی آن صداگذاری می‌کنند. به گفته علی محمدی، مسئولان ارشاد معتقدند جوانان باید کار کنند و نمی توان جلوی آنها را گرفت. اما یکی از بحث‌های بزرگ ما بر سر انیمیشن‌ها و فیلم‌های روز دنیاست که چطور این انیمیشن‌ها و فیلم‌ها منتشر می‌شود. در دولت قبل که اصلا مسئولان ارشاد توجهی به وضعیت دوبله نداشتند و از انجمن می‌خواستند موسسات زیرزمینی را معرفی و دستگیر کنند، ولی این کار ما نیست. در این دولت توجه بیشتر شده، اما اقدام جدی صورت نگرفته است. عضو هیأت مدیره انجمن گویندگان و سرپرستان گفتار در مورد آموزش دوبلورهای جوان ادامه داد: ما در انجمن که یکی از انجمن‌های زیر نظر خانه سینماست، ۲۰۰ گوینده داریم که نیمی از آنها بیکار هستند؛ آموزش در این حالت چه فایده ای دارد؟ وی در مورد فعالیت‌های واحد دوبلاژ صدا و سیما و تاثیر آن در دوبله نیز می گوید: سازمان هم به دلیل محدودیت‌های فرهنگی و مشکلات مالی فیلم خوب کمتر می‌خرد به همین دلیل فعالیت‌ها در سازمان هم کم شده است. اما دوبله همان انرژی قبل را دارد و هنوز هم اگر فیلم خوب باشد به خوبی کار می‌شود. البته اشاره به این نکته نیز مهم است که غیر از انجمن بازیگران و سرپرستان گفتار فیلم که اصلی‌ترین انجمن صنفی دوبلورهاست انجمن‌های دیگری نیز با عضویت شماری از گویندگان تاسیس شده و شاید یکی از دلایل مشکلات دوبلورها قدرتمند نبودن مهم‌ترین تشکل صنفی، متفرق بودن و اختلاف نظر عمده میان صداپیشگان قدیمی و حتی مشکلات با دوبلورهای جوان باشد. «حسن طرازنده» مدیر واحد دوبلاژ صدا و سیما در مورد علت کم کاری دوبلورهای برجسته کشور گفت: بخشی از این امر به کاهش سفارشات شبکه‌ها برمی‌گردد که به همین دلیل حجم کار واحد دوبلاژ هم کم شده است. ضمن اینکه این واحد در فرآیند خرید برنامه‌ها دخیل نیست و خرید برنامه‌ها در اختیار اداره کل تامین برنامه‌های خارجی است. وی افزود: بخش دیگر هم ناشی از این است که خارج از سازمان، استودیوهای شخصی و خصوصی کارها را با کیفیت و هزینه‌های پایین تر دوبله می کنند و گاه شبکه‌ها کار دوبله خود را به این استودیوها واگذار می‌کنند. دلیل دیگر نوع کارهایی است که به واحد دوبلاژ سفارش داده می‌شود؛ با توجه به پرسوناژهای خاصی که دارند بخشی از گوینده‌ها در دوبله بعضی آثار کمتر به کار گرفته می‌شوند. با وجود این کم کاری‌ها در سال ۹۴، به طور مثال یک هزار و ۵۰۰ ساعت برنامه در واحد دوبلاژ دوبله و یک هزار و ۲۰۰ ساعت ترجمه شده است. مدیر واحد دوبلاژ صداوسیما در مورد برگزاری دوره های آموزش و تربیت دوبلورهای جوان ادامه داد: ما دوره‌های آموزشی نداریم، تست‌هایی می‌گیریم و برای کسانی که پذیرفته شده‌اند دوره می‌گذاریم. آخرین تست را اسفند گذشته گرفتیم که هیچ کس در آن پذیرفته نشد. هرگز برای جذب دوبلور فراخوان کلی نمی‌دهیم؛ زیرا تعداد افرادی که می‌خواهند شرکت کنند بسیار زیاد خواهد بود ولی به دلیل مرجع بودن تلویزیون در این زمینه علاقه‌مندان درخواست‌های خود را برای تست به امور دوبلاژ سیما ارسال می‌کنند در این میان کسانی که در تئاتر یا رادیو سابقه دارند موفق‌تر هستند و همین افراد اگر در تست موفق شوند بعد از دوره آموزشی اسم‌شان ثبت می‌شود و در کارها از آنها استفاده می‌کنیم. مثلا طی ۱۰ سال گذشته ۳۰ نفر را جذب کرده‌ایم که همه رل می‌گویند و در کنار بزرگان بار دوبله را به دوش می‌کشند. وی در مورد اینکه بعضی دوبلورها می‌گویند به علت افزایش سریال‌های کره‌ای انگیزه خود را برای دوبله از دست داده‌اند گفت: این قضاوت درستی نیست که بگوییم چون مثلا کارها به سمت کره‌ای، چینی و غیره رفته دوبلورها بیکار شده یا انگیزه آنها کم شده است. فیلم، فیلم است .فرق ندارد؛ آنچه بر اساس نیاز مخاطب است یا بر اساس معیارهای صداوسیما خریده شده باید دوبله شود.
از افول جهانی دوبله تا ضرورت پیوستن به قانون کپی رایت در ایران!
از گفته‌های پیشکسوتان عرصه دوبله و مسئولان انجمن بازیگران و سرپرستان گفتار فیلم و حتی واحد دوبلاژ صداوسیما می‌توان تا حدی به چالش‌های این صنعت و مشکلات فعالان قدیمی و علاقمندان جوان آن پی برد؛ از یک سو ورود بی‌رویه و بدون مجوز فیلم‌ها و انیمیشن‌های روز و دوبله زیرزمینی آنها توسط سودجویانی که از جوانان علاقه‌مند بدون دستمزد استفاده می‌کنند، بازار را برای دوبله حرفه‌ای آثار نامناسب کرده است، از طرف دیگر اتکای بیشتر تلویزیون به فیلم‌ها و سریال‌های داخلی موجب کمی آثار خریداری شده خارجی و در نهایت دوبله آنها شده است. از این گذشته نباید فراموش کرد؛ پیشرفت فناوری روزگار جدیدی را برای صنعت دوبله نه تنها در ایران بلکه در همه جای دنیا رقم زده؛ صدابرداری سر صحنه و حتی فیلمبرداری و صدابرداری با انواع دوربین‌های دیجیتال و دوربین‌های موبایلی، دیگر به اصل اساسی فیلم و سینما تبدیل شده است. در همین حال گسترش زبان انگلیسی در جهان و تسلط سینمای آمریکا بر دیگر کشورها نیاز به دوبله را تا حد زیادی از بین برده و بسیاری از سینمادوستان با زیرنویس، فیلم‌ها را می‌بینند. با همه اینها نمی‌توان منکر شد دوبله خوب و حرفه‌ای با صداهای شاخص که پیش از این در صنعت دوبله ایران وجود داشت، همچنان مورد نیاز است و باید ادامه یابد. برای تحقق این امر یقینا پیوستن به قانون حق تکثیر (کپی رایت) و خرید مجاز فیلم‌ها از صاحبان آنها همچنین توجه بیشتر مسئولان به بازار پخش فیلم و انیمیشن می تواند اولین مرحله باشد.

*اقتصادبرتر

پاسخ دادن