رانت اطلاعاتی در بورس!

اصولا هیچ کدام از بازارهای مالی دنیا در سطح قوی، کارایی ندارند و در بهترین بازارهای جهانی در سطح نیمه قوی کارا هستند یعنی مقداری درز اطلاعات وجود دارد.

تهران – اقتصادبرتر – ۲۵ تیر ۱۴۰۰

یکی از راهکارهای تشخیص درز اطلاعات، مقایسه‌ی وضعیت معاملاتی نمادها در روزهای قبل از اعلام خبر است. این یک رویه‌ی علمی در شناسایی information asymmetric و یا “عدم تقارن اطلاعات ” در بازار است و البته فقط هم مختص بورس نیست.

 هر جا که معاملاتی شکل بگیرد و دو طرف معامله اطلاعات یکسانی راجع به کالا و یا سهام و خدمات مورد معامله نداشته باشند “عدم تقارن اطلاعات” وجود دارد مانند قراردادهای بیمه، فروش املاک و …

 مهمترین کانال‌های درز اطلاعات در بورس ما این موارد هستند البته برخی برای شرکت‌هایی که دولت سهامدار است و یا نرخ تعیین می‌کند بیشتر صدق می‌کند و برخی موارد برای شرکت‌های خصوصی بیشتر صدق می‌کند
.
۱.زیر مجموعه های دولت و نهادهای قیمت‌گذاری و افراد حقیقی مسئول در این نهادها
برای مثال مرجع قیمت‌گذاری در صنعت پالایش، افرادی که در نرخ گذاری سیمان و فولاد و خودرو و … دخیل هستند. این‌ها به صورت بالقوه اولین کسانی هستند که از این اطلاعات با خبر می‌شوند.

۲.هیئت مدیره‌ی شرکت‌ها
از دیگر کسانی که دارای اطلاعات نهانی هستند هییت مدیره‌ی شرکت‌ها هستند که به تمامی اطلاعات شرکت دسترسی دارند و انگیزه دارند تا قبل از اعلام عمومی از این اطلاعات در بازار برای خرید و فروش سهام استفاده کنند. این مورد در تمامی شرکت‌های دنیا وجود دارد.

۳.حسابرسان، کارکنان خودِ شرکت و وکلای شرکت نیز به سطوحی از اطلاعات تاثیرگذار شرکت دسترسی دارند که می‌تواند برای معامله‌ی سهام استفاده شود.

برخی ها سازمان بورس را هم جزو این موارد حساب می‌کنند که البته در حال حاضر درست نیست. در کشور ما تا سالهای پیش اطلاعات توسط شرکت‌ها مستقیما به بازار ارسال نمی‌شد و اول برای سازمان بورس ارسال می‌شد و ابتدا سازمان این اطلاعات را بررسی می‌کرد که در این صورت سازمان هم دارای اطلاعات نهانی بود اما با افشائ مستقیم اطلاعات توسط شرکت‌ها چند سالی است که سازمان بورس از رده‌ی افراد دارای اطلاعات نهانی بورس خارج شده است.

با این کانال‌های درز اطلاعات، انواع و اقسام رانت‌های اطلاعاتی قبل از اعلام به بازار به افراد خاص می‌رسد و این افراد وارد بازار می‌شوند و در نقش خریدار (وقتی خبر مثبت است) و یا فروشنده (وقتی خبر منفی است) ظاهر می‌شوند و اینجاست که عدم تقارن اطلاعات در معامله وجود دارد و یک طرف معامله با اطلاعات نهانی که طرف مقابل ندارد از معامله سود می‌برد.

با این پیش زمینه نگاهی به وضعیت شاخص بازار و صنایع بورسی داشته باشیم:

تحلیلگران با بررسی وضعیت دلار و پیش بینی تورم و وضعیت سود بانکی و p.e فوروارد بازار و نرخ‌جهانی نفت و فلزات و … پیش بینی می‌کنند که نقدینگی به سمت بورس سرازیر خواهد شد و رشد بورس ادامه دار است.

ناگهان سود بین بانکی چند برابر می‌شود، عرضه های سنگین به قصد سرکوب تقاضا اتفاق می‌افتد و علی رغم وضعیت بنیادی شرکت‌ها و رشد قیمت محصولات و … بورس یکسال وارد فاز اصلاحی می‌شود. با نگاهی به عرضه های هماهنگ خصولتی‌ها در تیر و مرداد می‌توان قصد تخریب بازار را به وضوح دید. این یک رانت اطلاعاتی برای بسیاری از افراد بود در حالی که اعداد و ارقام رشد سود شرکت های بزرگ را پیش بینی می‌کرد، تورم بزرگی را پیش بینی می‌کرد و تحلیل بین بازاری هم بورس را ارزان‌ترین بازار موجود نشان می‌داد اما با رانت اصلاح دستوری شاخص بسیاری از افراد سهامشان را در بازار تیر و مرداد بر خلاف رویه‌ی تحلیلی و با رانت اطلاعاتی که داشتند فروختند!

همین شرکت‌های پالایشی که بالاتر تحلیل سودشان را ریپلای کردم و الان تعدیلات مثبت سنگین اعلام کردند را ببینید. هم نرخ خوراک و هم نرخ محصولاتشان را دولت اعلام می‌کند و هم هر وقت دلش بخواهد اعلام می‌کند. یعنی نه نرخ مشخص است و نه زمان اعلامش!

بنابراین رانت اطلاعاتی هم در خصوص نرخ وجود دارد و هم در زمان اعلامش!

بار دیگر به نمودار شاوان که برای نمونه قرار دادم نگاه کنید. می‌توانید باور کنید که حدود ۱۶ درصد سود خالص ۳ روزه با آن کندل‌های بلند نتیجه‌ی تحلیل خریداران است؟

بقیه‌ی صنایع بورسی هم وضعیتشان همین است. قطعا به مواردی برخوردید که ناگهان چند روز یک سهم صف خرید است و بعدا یک تعدیل مثبت و یا خبر بزرگ و مهمی در خصوص آن منتشر می‌شود. اصلا خود این صف خرید و فروش پُر از رانت و سیگنال فریب به معامله گران است. ابهام در اطلاعات و تغییر مداوم آنها دریایی از رانت اطلاعاتی را در بازار ایجاد کرده است.

یکی از بدیهی‌ترین راهکارهای رفع این رانت تعریف مکانیزم قابل پیش بینی برای ارسال دقیق اطلاعات، رفع قیمت‌گذاری دستوری و تحلیل پذیری عرضه و تقاضا است.

*محسن عباسی دکترای مدیریت مالی از دانشگاه علامه طباطبایی

پاسخ دادن