رفتارشناسی مردم و مسئولان در زلزله

دیشب بار دیگر زمین لرزه ای به قدرت ۵.۱ ریشتر در عمق ۷ کیلومتری زمین در اولین دقایق روز  جمعه، ۱۹ اردیبهشت نواحی مرز استان‌های مازندران و تهران  ‌را لرزاند.

تهران- اقتصادبرتر- ۱۹ اردیبهشت ۹۹

به گزارش #اقتصادبرتر، همه شاهد بودیم که در اغلب محلات مردم به خیابان آمدند و جایگاههای سوخت نیز شلوغ شد. اما این بار مردم مستأصل ازاینکه با وجود شرایط کرونایی چه تصمیمی بگیرند بهتر است مانده بودند. اینکه خانه را ترک کنند یا با احتمال ادامه زلزله حتی شدیدتر در خانه ماندن نیز چندان عاقلانه به نظر نمی رسید.

لذا برخی تصمیم به ترک خانه گرفتند و برخی نیز در خانه ماندن را ترجیح دادند. در این بین اما پای مدیریت بحران همچنان می لنگید! برای مثال مردمی که از ترس ایمن نبودن منزل مسکونی خود به داخل خودرو بعنوان مکان امن تری پناه برده بودند برای دنبال کردن اخبار مربوط به زلزله ، و آگاهی از جزییات آن  را از رادیوی خودرو دنبال می کردند که حتی گوینده های رادیویی نیز در حال شوک بودند و بسیار کوتاه از شدت زلزله و مرکز آن خبرهایی می دادند… اما بلافاصله گزارش های روتین از قیمت گوجه سبز و توت فرنگی  از سرگرفته می شد و موضوعات بسیار پیش پا افتاده و ساده ای را مطرح می کردند که به هیچ وجه با شرایط بحرانی مردم در زلزله سازگار نبود! در چنین شرایطی که شهروندان بیشتر در جستجوی جزییات خبر زمین لرزه بودند به کل ناامید می شدند و ترجیح می دادند به همان سایت های خبری گوشی همراه خود پناه ببرند!

در این بین مردم همیشه در صحنه نیز با مطرح کردن جوک هایی از قبیل اینکه بعد از نیم ساعت در کوچه وخیابان ماندن هنوز هم از سوی نیروهای امدادی پتو و چادر و مواد غذایی دریافت نکرده اند ..تلاش داشتند فضا را برای خود و سایر شهروندان تلطیف نمایند. اما اگر به ریشه این گونه شوخی هایی که بلافاصله در حین وقوع یک حادثه دهان به دهان می چرخد بپردازیم مشخص می شود که شهروندان در واقع چاره ای جز پناه بردن به اینگونه شوخی ها ندارند و برای آرام کردن خود و اطرافیان و خانواده تلاش می کنند بلکه آثار ترس و ناامیدی را در شرایط بحرانی از خود دور کنند. مردم در شرایط بحران خلأ مدیریت هماهنگ کننده بین دستگاه های مسئول در بحران را کاملا حس می کنند. در شرایطی که همه نیازمند راهنمایی هستند که در خانه بمانند یا آن را ترک کنند ، مرجع راهنمایی وجود ندارد و هرکس به تشخیص خود عمل می کند.

یا حس وحشت از زلزله چنان برخی را دچار ترس می کند که چه بسا حین فرار و پناه بردن به مکانی امن تر منجر به مصدومیت و یا مرگ آنان می شود همه ریشه در تجربیات تلخی دارد که آنان از تصاویر وحشتناک ویرانی مسکن و تلفات مربوط به  سایرهموطنان در ذهن آنان حک شده است.

اما این بار وجود محدودیت ها بخاطر ویروس کرونا نیز به آن اضافه شده بود. هربار با وقوع حادثه ای طبیعی اعم از سیل و زلزله شهروندان ابتدا به دلیل ضعف مدیریت مسئولین در بدو وقوع آن احساس ناامیدی دارند و همواره این جمله که کسی به فکرمان نیست پس بهتر است خودمان مراقب خودمان باشیم بین شهروندان تکرار می شود که همه از کمرنگ بودن امدادهای لازم در مواقع بحرانی از سوی مسئولین مربوطه نشأت می گیرد.

تصورات شهروندان از آثار ویرانی های پس از زلزله و سیل در مناطق مختلف کشور و نیز طولانی شدن دریافت امداد و یا ساخت مسکن مناسب برای آنان ، خاطره تلخی را برای سایر شهروندان بجای گذاشته است که همین تلخی ها شاید ترس بیشتری به وجود آنان تزریق می کند و باعث فراری همراه با وحشت به مناطق امن می شود که در نهایت مصدومیت و در مواقعی متاسفانه مرگ و میر را بهمراه دارد.

امید است مسئولان مربوطه با آموزش های لازم و البته ایجاد دلگرمی در مواقع بحرانی البته در عمل بجای اکتفا کردن به گفتاردرمانی در اختیار شهروندان قرار دهند.

در کشوری که سومین کشور بحران خیز جهان است همه ظرفیت های کشور برای انواع بحران ها باید آماده باشد. از رسانه گرفته تا نیروهای امداد و نجات و شناسایی. اتفاق بامداد جمعه نشان داد که مسئولین باید بازنگری جدی در دستورالعمل ها و رفتار خود در بحران داشته باشند.

*اکرم صدیقی. سردبیرسایت

پاسخ دادن