ناتو در آستانه فروپاشی است؟

به گزارش اکونومیست،سران ناتو در حالی قرار است هفته آینده در بروکسل دور یک میز بنشینند و به مسائل پیش روی خود بپردازند که از چند روز مانده به این اجلاس، اختلافات و درگیری‌های بین اعضای ناتو از یک سو و دونالد ترامپ در سوی دیگر، از بحران و شکافی عمیق حکایت دارد.

تهران – اقتصاد برتر – ۱۷ تیر ۹۷

به گزارش اکونومیست،سران ناتو در حالی قرار است هفته آینده در بروکسل دور یک میز بنشینند و به مسائل پیش روی خود بپردازند که از چند روز مانده به این اجلاس، اختلافات و درگیری‌های بین اعضای ناتو از یک سو و دونالد ترامپ در سوی دیگر، از بحران و شکافی عمیق حکایت دارد.

ترامپ صراحتا تهدید کرده اگر اعضای ناتو دو درصد از درآمد ناخالص ملی خود را به ناتو پرداخت نکنند، آمریکا از این پیمان خارج خواهد شد. این تهدید آمریکا باعث شده تا آن‌طور که رسانه‌ها می‌گویند آلمان نیز در مقابل این تهدید ترامپ، اعلام کند در ماموریت آموزشی جدید ناتو در عراق مشارکتی نخواهد داشت. براساس این گزارش، در اواخر دهه‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ آمریکا «قابله» به دنیا آمدن دو پیمان بود که بعدها به نام‌های «پیمان اتحادیه اروپا» و «پیمان ناتو» نام‌گذاری شد. ناتو، ائتلاف نظامی برنده جنگ سرد بود. نیت اصلی آمریکا حفظ منافع شخصی بوده است. آمریکا ناخواسته پایش به درون دو جنگ جهانی کشیده شده بود و به همین سبب می‌خواست هر طور شده دشمنی میان فرانسه و آلمان را برطرف کند و از طرفی هم استحکاماتی محکم در برابر تهدید شوروی بسازد. سال ۱۹۹۱ بود که شوروی دچار فروپاشی شد و در جمهوری‌های تازه آزاد شده شرق اروپا، دموکراسی حاکم شد و فرصتی ناب ایجاد شد تا ائتلاف «ناتو» در این دموکراسی‌ها لنگر بیندازد؛ اما امروز شکاف و جدایی عمیقی میان آمریکا و اروپا ایجاد شده است.

آیا ترامپ خود را برای خروج از ناتو آماده می‌کند؟

جولای پر از حادثه در پیش است

قرار است در روزهای ۱۱ و ۱۲ جولای (۲۰ و ۲۱ تیر) اجلاس سران ناتو در بروکسل تشکیل شود. فضای حاکم بر این اجلاس پیش از تشکیل آن به‌شدت مسموم است. نشریه اکونومیست در گزارشی با توجه به تنش‌های اعضای ناتو از یک سو و آمریکا در سوی دیگر، به بررسی چالش‌های پیش روی اجلاس آتی ناتو پرداخته است. براساس آنچه که در این نشریه آمده است رئیس‌جمهور آمریکا، اروپاییان را به سوء‌نیت و بیرون نکشیدن سنگینی وزن خود از روی ناتو متهم می‌کند. اروپاییان هم ترامپ را به خرابکاری احمقانه متهم می‌کنند. در بحبوحه دعوای ترامپ با متحدان اروپایی آمریکا، او قرار است در روز ۱۶ جولای (۲۵ تیر) در هلسینکی فنلاند با پوتین، رئیس‌جمهور روسیه دیدار کند. این ملاقات مسلما یک صحنه باورنکردنی خواهد بود چراکه قابل پیش‌بینی است ترامپ با رقیب روسی آمریکا، رفتاری به مراتب بهتر از رفتاری که با متحدان واشنگتن دارد، داشته باشد. اگر فرض بگیریم که این دو اجلاس سران بدون هیچ دعوای جنجال برانگیزی برگزار شود، با این حال میان تمام اعضای ائتلاف غرب؛ اولویت‌های متناقض، تفکرات و دیدگاه‌های ضد و نقیض و فرهنگ‌های سیاسی متفاوت همچنان باقی است. با این حساب می‌توان گفت ائتلاف غرب، سخت دچار مشکل شده است.

غرب دچار یک نوع سردرگمی آشکار است و چندین جبهه متفاوت درونش شکل گرفته است. ترامپ و ژنرال‌هایش از ناتو ناراحتند چون بسیاری از اعضای آن به قولی که داده‌اند، عمل نکرده‌اند. این اعضا قول داده بودند تا سال ۲۰۲۴ به میزان دو درصد از تولید ناخالص داخلی‌شان را به هزینه‌های دفاعی خود اختصاص بدهند. آمریکا حمایت اروپا از توافق هسته‌ای ایران که ترامپ از آن خارج شده است را هم محکوم می‌کند. ترامپ توافق هسته‌ای ایران را یک پیمان یک‌طرفه علیه اسرائیل می‌شناسد و در خلال این دعواهای تجاری، در حوزه سیاست، تصمیم‌سازان سیاسی هر دو طرف براین باورند که در این برهه از زمان که جهان زاویه نگاهش متوجه آسیاست، این ناله‌ها و مقدس‌نمایی‌های اروپا چندان ارزش توجه کردن ندارد. ترامپ به این گلایه‌ها اکتفا نمی‌کند و اتحادیه اروپا را متهم می‌کند که زمینه‌چینی کرده است تا علی‌الدوام از آمریکا امتیاز بگیرد و در یک مبادله ناعادلانه تجاری، آمریکا را تنبیه کند. اما اروپا هم خود گرفتار دسته‌بندی است مثلا در ایتالیا یک ائتلاف جدید پوپولیست تشکیل شده که طرفدار پوتین است.

ناتو در آستانه فروپاشی

اوضاع از این هم بدتر خواهد بود. دولت کارگری انگلیس به رهبری جرمی کوربین که شهرت بسزایی در مخالفت با استفاده غرب از سلاح دارد، ممکن است به شیوه‌ای دیگر با آمریکا دربیفتد و شاید هم حتی انگلیس را از ناتو خارج کند. ائتلاف ناتو برای زنده ماندن از خداوند امان‌نامه ندارد. این ائتلاف باید علی‌الدوام خودش جایگاه خودش را حفظ کند. گام نخست این است که اجازه ندهند کار از این هم سخت‌‌تر شود. اروپا باید هر کاری در توانش است انجام دهد تا در برابر غرایز ترامپ که می‌خواهد تجارت را با امنیت یک کاسه کند؛ بایستد. یک کاسه کردن این دو موضوع متفاوت در کنار هم؛ فقط اروپا را نا‌امن‌تر و فقیرتر می‌کند. گام دوم این است که این ائتلاف نیاز به آن دارد که عمل‌گرا باشد. یعنی باید بیش از اینها پول خرج کند. حق با ترامپ است که گلایه می‌کند، کشورهایی به‌طور مثال مانند آلمان و ایتالیا فقط هر یک به ترتیب ۲۲/۱ درصد و ۱۳/۱ درصد از تولید ناخالص داخلی‌شان را در سال ۲۰۱۷ به هزینه‌های دفاعی تخصیص داده‌اند. البته در مورد کشوری همچون بلژیک؛ این قابل توجیه است که دولت، کمترین بودجه را به حوزه دفاع اختصاص می‌دهد. بیش از یک سوم از تولید ناخالص داخلی بلژیک صرف پرداخت حقوق و مزایای مستمری‌بگیران می‌شود. درصد بیشتری از این رقم نیز صرف تحقیقات و توسعه فناوری می‌شود.

اروپایی‌ها در تقلا برای نجات ناتو

در مورد «برگزیت» و مذاکرات آن، اتحادیه اروپا آماده است انگلیس را از ساختار امنیتی این بلوک خارج کند چون انگلیس دیگر عضو آن نخواهد بود. منتها نظر به توانایی بسیار بالای نظامی انگلیس و تجربه ارزشمندی که در این حوزه دارد، اعضای اتحادیه اروپا مترصدند انگلیس را هم در بعد تسلیحاتی در کنار خود داشته باشند تا بتوانند با بهره گرفتن از تجربه لندن بنیه نظامی خود را بالا ببرند. فرانسه پیشنهاد تشکیل یک «ابتکار عمل مداخله نظامی اروپا» را داده است با این هدف که این نیرو بتواند در بحران‌های مختلف وارد عمل شود. آمریکا این طرح را تهدیدی علیه ناتو می‌داند. اما این ابتکار عمل ثابت می‌کند که اروپا هم دوست دارد مسئولیت‌پذیر باشد. ناتو یک میراث ارزشمند است و سزاوار است همچنان غیرقابل تعویض باقی بماند. انسان برای همیشه نیاز به امنیت دارد. اروپا سهم بسزایی در طرح‌ریزی پروژه قدرت آمریکا داشته است. این اروپا بود که پایگاه‌هایش را، سربازانش را و بعضا هم پشتیبان‌‌های دیپلماتیکش را در خدمت آمریکا قرار داد.

ناتو شکننده‌تر از تصور ترامپ است

ناتو متعهد به این اصل است؛ حمله به عضوی از منطقه آتلانتیک شمالی، حمله به تمام اعضای این حوزه است. اما سست شدن پایبندی آمریکا به اروپا و دشمنی‌اش با او، این تعهد ناتو را کمرنگ می‌کند. آسیا به دقت نظاره‌گر این شکاف ایجاد شده درون ائتلاف غرب است. پوتین هم همین‌طور. این قلدری‌های ترامپ نسبت به متحدانش، موجب می‌شود تا جهان اعتمادی به متعهد ماندن آمریکا به تضمین‌های امنیتی‌اش نداشته باشد. قدرت‌های بزرگ همیشه در یک وضعیت خاکستری نه جنگ، نه صلح با هم رقابت دارند. در این حالت، امکان اینکه یک محاسبه غلط اتفاق بیفتد، بسیار بالاست. ترامپ معتقد است در هر مذاکره‌ای، اوست که مذاکره‌کننده اصلی است و هدفش هم در هر مذاکره، فقط قوی‌تر ساختن آمریکاست. اما ترامپ باید بداند اگر در هر مذاکره‌ای اروپا را یا هر طرف دیگر را از دست بدهد، آنچه که از دست داده را دست‌کم گرفته است.

پاسخ دادن