بخش ریلی نیازمند ۵میلیارد یورو سرمایه‌

اقتصاد برتر

در حالی برای تحقق سند چشم‌انداز در حوزه صنایع ریلی نیازمند ۵ میلیارد یورو سرمایه‌گذاری هستیم که حتی با فرض تامین این منابع، ظرفیت تولیدی کشور پاسخگوی این میزان ناوگان نیست.

تهران – اقتصاد برتر – ۱۳ مرداد ۹۸

به گزارش #اقتصادبرتر، بررسی‌ها نشان می‌دهد میانگین عمر بیش از ۲۲۰۰۰ دستگاه ناوگان باری ایران تقریباً ۲۷ سال است و حدود ۴۵ درصد از لکوموتیوهای موجود، بیش از ۴۰ سال عمر دارند که با توجه به طراحی ناوگان برای عمر ۳۰ سال که با تعمیرات مناسب قابل افزایش تا ۴۰ سال نیز است بخشی از ناوگان موجود فرسوده محسوب می‌شوند و نیاز به جایگزینی دارند.

این در حالی است که با افزایش بهره‌وری می‌توان با ناوگان و بار قابل حمل ریلی موجود به اهداف رسید و صرفاً برای نوسازی ناوگان باری نیاز به ناوگان نو است؛ اگر چه بهره‌وری از ناوگان مسافری مناسب بوده، ولی‌ حمل‌ونقل مسافر ریلی بین شهری برای شرکت‌های خصوصی سودآور نبوده و پیش‌بینی نیاز ۶۵۰ دستگاه واگن مسافری تا سال ۱۴۰۰ واقع‌بینانه به نظر نمی‌رسد.

* متوسط سن ۲۲هزار واگن باری ۲۷ سال‌

نتایج بررسی‌ها و محاسبات‌ نشان می‌دهد‌ توانمندی ساخت داخل در شرکت واگن پارس در واگن باری ۷۰ درصد، واگن مسافری ۶۵ درصد‌، بوژی باری و مسافری ۵۰ درصد و واگن مترو ۱۸ درصد است‌؛ توانمندی ساخت داخل در شرکت واگن‌سازی تهران حدود ۳۲ درصد و در شرکت مپنا لکوموتیو برای ساخت لکوموتیو تولیدی زیمنس حدود ۲۳ درصد برآورد می‌شود درحالی که در لکوموتیو جدید تولیدی این شرکت که با دانش فنی داخلی طراحی شده است، در کل درصد داخلی‌سازی این شرکت ۵۵ درصد ارزیابی می‌شود، همچنین، درصد ساخت داخل واگن مسافری تولیدی شرکت پلور سبز ۳۲ درصد برآورد می‌شود، درصد بومی‌سازی و سهم داخل اتوبوس ریلی شرکت ایریکو حدود ۴۱ درصد و واگن‌های باری تولیدی آن در حدود ۶۹ درصد است؛ سهم ساخت داخل تولید واگن باری در شرکت واگن‌سازی کوثر و فولاد درخشان حدود ۶۳ درصد برآورد می‌شود.

شرکت‌های واگن‌سازی کشور در حال حاضر با تولید زیر ۲۰ درصد ظرفیت اسمی و تعریف شده کارخانه مشغول به فعالیت هستند‌. ‌بررسی‌ها نشان می‌دهد که پیش‌بینی‌های انجام شده در اسناد بالادستی جهت تعیین نیاز ناوگان حمل‌ونقل ریلی باید به صورت واقع‌بینانه و با توجه به تجربه‌های قبلی مورد بازنگری قرار گیرد‌، در صورتی که نوسازی ناوگان فعلی در اولویت قرار گیرد شرکت‌های داخلی توانمندی ساخت و تأمین نیاز داخل را دارند.

بیشترین تعداد واگن‌های باری مربوط به واگن‌های از نوع لبه‌بلند است که در حمل‌ونقل مواد معدنی و مواد اولیه کارخانه‌های ذوب‌آهن و صنایع مشابه کاربرد دارد؛ حدود ۵۹ درصد واگن‌های باری کشور از خارج از کشور تأمین شده‌اند و مابقی شامل ۴۱ درصد واگن‌ها توسط چهار سازنده واگن‌های باری واگن پارس، ایریکو، واگن‌سازی کوثر و فولاد درخشان تولید شده‌اند.

در میان این واگن‌سازان، شرکت واگن‌سازی پارس با تولید ۸۱۱۱ واگن بیش از ۹۲ درصد سهم تولید داخل را به خود اختصاص داده و مابقی واگن‌سازان سهم اندکی در تولید داخل دارند.

‌در بخش باری مسن‌ترین واگن ۵۹ سال و جوان‌ترین واگن ۳ سال عمر داشته و میانگین عمر بیش از ۲۲۰۰۰ ناوگان باری ایران تقریباً ۲۷ سال است، بر این اساس سن واگن‌های باری کشور بالا است و نوسازی واگن‌ها در اولویت است، یکی از دلایل کم بودن سرعت متوسط ناوگان نیز فرسودگی و کم بودن قابلیت اطمینان ناوگان ریلی است.

* ۲۲٫۳ درصد از ناوگان مسافری ریلی داخلی‌سازی شد

‌واگن‌های حمل‌ونقل مسافری معمولاً به انواع واگن‌های خواب (۶تخته یا چهارتخته) و یا واگن‌های سالنی صندلی‌دار، واگن‌های خودکشش، اتوبوس ریلی و قطار سریع‌السیر تقسیم‌بندی می‌شوند.

در سال ۱۳۹۵ حدود ۲۲۴۱ واگن مسافری در ناوگان حمل‌ونقل مسافری بین‌شهری راه‌آهن در حال خدمت‌دهی بودند‌، عملکرد راه‌آهن در جابه‌جایی مسافر بین‌شهری ۲۴ میلیون نفر از کل تقاضای سفر ۲۳۹ میلیون نفر در سال است، به عبارتی حدود ۱۰ درصد از کل مسافران بین شهری کشور از راه‌آهن استفاده می‌کنند‌.

این سهم از جذب مسافر در کشور با توجه به محدودیت‌های شبکه ریلی بسیار قابل توجه است و با سهم راه‌آهن‌های توسعه‌یافته قابل مقایسه بوده و نشان از میزان مناسب این بخش از صنعت ریلی است، کیفیت پایین سفر و مدت زمان طولانی سفر با قطار از جمله مشکلاتی است که باید در جهت رفع مشکلات و نقیصه‌ها در حمل‌ونقل مسافری به آن توجه کرد.

‌تقریباً ۲۲٫۳ درصد از ناوگان مسافری کشور با انجام فرایندهای انتقال فناوری به صورت CKD، از کشورهایی مانند آلمان، کره جنوبی و رومانی توسط واگن‌سازان داخلی مانند واگن پارس، ایریکو و پلورسبز تأمین شده است.

در این میان شرکت واگن پارس به دلیل قدمت با ۱۴٫۴ درصد در مقام اول واگن‌سازان قرار دارد، این شرکت در زمینه تولید واگن‌های خواب معمولی از شرکت SGP اتریش و همچنین ترن‌ست اتوبوسی از شرکت زیمنس ‌مبادرت کرده است.

شرکت ایریکو با کسب ۲٫۳ درصد از سهم تولید نوعی از واگن‌های مسافری اتوبوسی به نام ریل باس از شرکت هیواندی روتم انتقال فناوری کرده است.

شرکت پلور سبز نیز با سهم ۵٫۶ درصد از طریق انتقال فناوری از شرکت آسترا رومانی نسبت به تولید واگن‌های مسافری چهارتخته اقدام کرده است.

توجه به واگن‌سازان داخلی و حل مشکلات این شرکت‌ها کمک شایانی به بالا بردن درصد سهم ساخت داخل و بومی‌سازی تولید واگن‌های مسافری در کشور خواهد کرد.

* متوسط سن بالا در ناوگان لکوموتیو کشور

لکوموتیو در یک تقسیم‌بندی کلی به دو دسته لکوموتیوهای خط اصلی و لکوموتیوهای مانوری تقسیم‌بندی می‌شوند. لکوموتیوهای ایران در گذشته از کشور آمریکا وارد شده‌اند و هنوز مشغول به فعالیت هستند، شرکت واگن پارس طی قراردادی تحت لیسانس شرکت آلستوم ۸٫۳ درصد از کل لکوموتیوهای موجود را به روش SKD و سازه فلزی بدنه و بوژی را با روش PLB1 تولید داخل کرده است.

همچنین شرکت مپنالکوموتیو تحت لیسانس شرکت زیمنس ۱۲٫۶ درصد از کل لکوموتیوهای موجود را به روش SKD و سازه فلزی بدنه و بوژی را با روش PLB تولید داخل کرده است.

از طرفی، لکوموتیوهای برقی تبریز ـ جلفا و لکوموتیو برقی متروی تهران ـ کرج نیز در آمار لکوموتیوهای موجود در کشور گنجانده شده‌اند.‌ در خصوص وضعیت ساخت داخل لکوموتیوها تاکنون سه قرارداد به روش انتقال دانش فنی تحت لیسانس در این خصوص انجام شده است.

شرکت واگن پارس در خصوص تولید ۱۰ دستگاه لکوموتیوهای مانوری با شرکت کراس مافایی آلمان به روش۱CKD تولید کرده است، همچنین این شرکت ۷۰ دستگاه لکوموتیو تحت لیسانس شرکت آلستوم به روش ۲SKD در خصوص اجزای لکوموتیو تولید کرده است‌‌.

سازه فلزی شاسی و بوژی به صورت بومی‌سازی PLB تولید شده است، شرکت مپنا لکوموتیو تحت لیسانس شرکت زیمنس، مبادرت به تولید داخل ۱۲۰ دستگاه لکوموتیو مسافری ایران‌سفیر کرده است‌.

همچنین مونتاژ میز راننده و پانل ترمز این لکوموتیوها را شرکت JV مپنا فوله پارس انجام داده است، سایر تجهیزات لکوموتیو به روش SKD مونتاژ شده است، سازه فلزی شاسی و بوژی به صورت بومی‌سازی ۳PLB تولید شده است.

اخیراً شرکت مپنا لکوموتیو مبادرت به تولید لکوموتیو ۲۴MAP با بیش از ۵۵ درصد سهم داخل کرده است، این لکوموتیو پلتفرم جدیدی از لکوموتیوهای آمریکایی ۲۶ GT است، سازه فریم بوژی و شاسی این لکوموتیوها به صورت کامل، ساخت داخل شده است، تجهیزات کابین راننده و سیستم ترمز نیز تا حدودی داخلی‌سازی شده است.

*لزوم ۵ میلیارد یورو سرمایه‌گذاری

طبق اسناد بالادستی سند چشم‌انداز تعداد ناوگان‌های مورد نیاز چنان پیش‌بینی شده است که مشخصاً نه اجرایی شده و نه قابلیت اجرایی شدن تا افق ۱۴۰۰ را دارد، این حجم از ناوگان نیازمند بیش از ۵ میلیارد یورو سرمایه‌گذاری بوده و ظرفیت تولیدی کشور نیز پاسخگوی این تعداد از ناوگان نیست.

در برآورد این تعداد، یکی از موضوعات حذف ناوگان فرسوده از راه‌آهن کشور بوده که محقق نشده است. میانگین عمر ناوگان ‌ناوگان باری‌ ۳۵ سال است. طراحی ناوگان ریلی اصولاً برای حداکثر ۳۵ سال است که در طول این ۳۵ سال نیاز به تعمیرات دوره‌ای و اساسی است.

صنعت واگن‌سازی در ایران قدمت ۴۰ ساله دارد که تولیدکنندگان داخلی در حوزه واگن مسافری ۲۲٫۳ درصد، واگن باری ۳۸ درصد، واگن مترو ۶۱ درصد و لکوموتیو ۲۱ درصد از ناوگان ریلی موجود را طی این ۴۰ سال توانسته است پاسخگو باشد. با توجه به ظرفیت ایجاد شده پاسخگویی به این حجم از تولیدات طی کمتر از ۲ سال امکان‌پذیر نیست.

حتی در صورت تأمین مالی کافی، ظرفیت و پتانسیل تولید این حجم از ناوگان کمبودی در تولیدکنندگان داخلی وجود ندارد و به ناچار دولت باید برای دستیابی به چشم‌اندازهای ذکر شده از روش‌های تأمین مالی مانند فاینانس‌،BOT و سایر روش‌های روز دنیا در خصوص جبران این کمبودها استفاده کند.

* بهره‌وری پایین ناوگان باری

ناوگان باری کشور سالیانه کمتر از ۸۰ هزار کیلومتر در سال (با بار و بدون بار) سیر می‌کند که این کیلومتراژ معادل روزانه کمتر از ۲۲۰ کیلومتر است که نشانگر بهره‌وری پایین ناوگان باری است.

با افزایش سرعت متوسط سیر واگن‌های باری به راحتی می‌توان عملکرد حمل‌ونقل ریلی باری را افزایش داد که در این صورت بدون افزایش تعداد ناوگان باری، میزان بار ریلی جابه‌جا شده تا دو برابر قابلیت افزایش دارد.

پاسخ دادن