تورم و گرانی چه تفاوتی دارند؟

تورم و گرانی مفاهیم نزدیک به هم اما متفاوت هستند که گاهی در رسانه‌ها به اشتباه یکسان تلقی می‌شوند.

تهران – اقتصاد برتر – 9 دی 96

تورم و گرانی چه تفاوتی دارند؟

تورم و گرانی مفاهیم نزدیک به هم اما متفاوت هستند که گاهی در رسانه‌ها به اشتباه یکسان تلقی می‌شوند.

تورم به افزایش سطح قیمت‌ها در اقتصاد اشاره دارد در حالی که گرانی بیشتر به قدرت خرید مردم باز می گردد.

به عبارت دیگر، تورم مقایسه سطح قیمتهای فعلی و گذشته است که نشان از تغییر هزینه‌های زندگی دارد. در حالی که گرانی از مقایسه سطح قیمت‌ها با سطح درآمد به‌دست می‌آید.

اگر تورم وجود داشته باشد یعنی قیمت‌ها افزایش می‌یابد و اگر کالایی گران باشد یعنی نسبت به درآمد مردم سطح بالایی دارد.

در نتیجه تورم به سیاست‌های پولی باز می‌گردد در حالی که گرانی به رشد اقتصادی و سیاست‌های سمت عرضه مربوط می‌شود.

از آنجایی که گرانی جزء مفاهیم اقتصادی نیست و مخاطب عامه معنی تورم را در مفهوم گرانی درک و فهم می کند و افزایش قیمت کالاها و اجناس مصرفی سبد کالایی خود را نشانه رشد گرانی می­ داند،‌ لذا وقتی بحث تک رقمی شدن نرخ تورم به میان می­ آید، آن را نه تنها احساس نمی­ کند حتی به آمار و ارقام ارائه شده نیز بی اعتماد می شود.

-طی دهه ­های گذشته تورم رفتاری سیکلی داشته است‌، بدین معنا که تورم در کشور پدیده با ثبات نبوده و همواره دارای نوسان است.

-با توجه به اینکه تورم در کشور عمدتاً منشاء پولی داشته،‌ نوسانی بودن آن نشان از عدم پایبندی به یک قاعده خاص پولی از طرف بانک مرکزی دارد

-از آنجا که تورم کالاها و خدمات مصرفی و مورد نیاز روزمره مردم بالاتر از تورم واقعی است، به همین دلیل مردم کاهش نرخ تورم را در زندگی روزمره خود لمس نمی‌کنند

-آثار  تک رقمی شدن تورم نیاز به زمان بیشتری دارد تا بتواند در زندگی و معیشت آنها تاثیر خود را بگذارد.

‍ در چند سال اخیر تورم به جزء لاینفک زندگی اقتصادی ایرانیان تبدیل شده است. در واقع مردم ایران در این سال‌ها عادت کرده‌اند، با هر فراز و نشیب سیاسی و یا اقتصادی از جمله کاهش قیمت نفت و… شاهد افزایش بی‌رویه قیمت‌ها باشند. از آنجایی که گرانی جزء مفاهیم اقتصادی نیست و مخاطب عامه معنی تورم را در مفهوم گرانی درک و فهم می کند و افزایش قیمت کالاها و اجناس مصرفی سبد کالایی خود را نشانه رشد گرانی می­ داند،‌ لذا وقتی بحث تک رقمی شدن نرخ تورم به میان می­ آید، آن را نه تنها احساس نمی­ کند حتی به آمار و ارقام ارائه شده نیز بی اعتماد می شود.

میزان گرانی در سبد مصرفی خانوارها به معنی افزایش همان میزان نرخ تورم نیست .

از این رو باید دید که اصلاً معنای تورم چیست،‌ انواع آن کدامند؟ و اگر بپذیریم که میزان تورم در سال ­های اخیر تک رقمی شده است، چه میزان سیاست‌های اقتصادی دولت­ ها­­ منجر به این کاهش شده است؟

تعریف تورم

در ادبیات اقتصادی هر گونه تغییر سطح عمومی قیمت کالاها و خدمات را تورم می­گویند. هرگاه سطح عمومی قیمت­ ها افزایش یابد، نرخ تورم، مثبت است و اگر سطح قیمت­ ها کاهش یابد نرخ تورم، منفی خواهد بود.

بررسی نرخ تورم در سه دهه گذشته

با توجه به جداول و نمودارهای ذیل مشخص است که طی دهه ­های گذشته تورم رفتاری سیکلی داشته است‌، بدین معنا که تورم در کشور پدیده با ثبات نبوده و همواره دارای نوسان است. با توجه به اینکه تورم در کشور عمدتاً منشاء پولی داشته،‌ نوسانی بودن آن نشان از عدم پایبندی به یک قاعده خاص پولی از طرف بانک مرکزی دارد. به دیگر بیان همواره دولت ­ها با شدت­ های مختلف از منابع بانک مرکزی برداشت نموده ­اند که این موضوع تعیین یک خط مشی پولی کلان را که دولت­ ها مقید به اجرای آن باشند را ضروری می­ سازد.

به دلیل رکود اقتصادی شدیدی که بر اقتصاد کشور حکم فرما است، نرخ تورم تک رقمی تاثیری در وضع معیشت و سفره خانوارها نگذاشته است. البته شاید بر اساس تعاریف علم اقتصاد پس از سه فصل رشد اقتصادی مثبت دیگر نمی توان گفت در کشوری رکود حاکم است ولیکن این رشد که در کشور حادث شده بیشتر به دلیل افزایش صادرات نفتی پس از برجام بوده و در بخش های دیگر کشور شاهد رشد چشم گیری نبوده است. لذا آثار عمق رکود با توجه به افزایش بیکاری شاغلین مراکز تولیدی و مشکلات بخش های مختلف صنعت، کشاورزی و خدمات، کاملا مشهود است.

به‌ اعتقاد کارشناسان اقتصادی از آنجا که تورم کالاها و خدمات مصرفی و مورد نیاز روزمره مردم بالاتر از تورم واقعی است، به همین دلیل مردم کاهش نرخ تورم را در زندگی روزمره خود لمس نمی‌کنند. اما به زعم دیگر کارشناسان آثار مثبت نرخ تک رقمی نیاز به زمان بیشتری دارد تا بتواند در زندگی و معیشت آنها تاثیر خود را بگذارد.

بنابراین به نظر می ­رسد که نباید فراموش نمی­ کنیم که درست است که به اذعان خود دولتمردان کاهش نرخ تورم به معنای کاهش قیمت‌ها نیست، اما چیزی از تورم تک رقمی هم هنوز عاید زندگی روزمره مردم عادی نشده است و کسی لذت و شیرینی تورم تک رقمی را هنوز حس نکرده است.

گرانی چیست؟

گرانی به رشد اقتصادی و سیاست‌های سمت عرضه مربوط می‌شود

برای کمک به دریافت بهتری از مفهوم گرانی ، می توان این پدیده را از سه منظر مورد تحلیل قرار داد :

1- گران بودن تولید و بالا بودن قیمت تمام شده محصولات : در این نگاه ، گرانی در ذات تولید قرار دارد و زاییده مناسبات مرتبط با تولید است . به علت پایین بودن بهره وری در تولید ، مستهلک بودن ماشین آلات صنعتی ، قدیمی و سنتی بودن شیوه های تولید ،بالا بودن ضایعات ، عدم بهره مندی از کارکنان ماهر در کارگاه های کوچک ، ارتباط ضعیف بنگاه های تولیدی با دانشگاه ها و مؤسسات علمی و تحقیقاتی ، هزینه های سربار غیر ضروری مثل خواب بلند مدت مواد اولیه یا محصول ، حمل مضاعف ، هزینه های مالی مثل بالا بودن نرخ سود مشارکت و تسهیلات بانکی ،افزایش همه ساله هزینه های تولید از جمله افزایش سنواتی حقوق و مزایای کارکنان و انرژی ، عدم تخصیص یارانه به تولید ، عوارض وحقوق گمرکی و سود بازرگانی در نظر گرفته شده برای ماشین آلات و قطعات یدکی و مواد اولیه و نیمه ساخته ، پایین بودن تیراژ تولید با وجود هزینه های ثابت و سرمایه گذاری های اولیه ، وجود واسطه های چند گانه در مسیر تولید تا مصرف و … همه این عوامل و دیگر متغییر های مؤثر بر هزینه تمام شده کالا ، موجب گران شدن قیمت فروش کالا به مصرف کننده می شود .

بالا بودن هزینه تولید و گران تمام شدن محصول ، در حقیقت گرانی به معنای متعارف آن نیست بلکه عارضه ای است که به تولید و قیمت ها تحمیل شده است . تا زمانی که زمینه ها و علل بالا رفتن قیمت تمام شده کالا — نظیر آنچه که به بعضی از آنها اشاره شد — برطرف نشوند ؛ نمی توان انتظار داشت که کالا با قیمت مناسب در اختیار مصرف کننده قرار گیرد. نمی توان انتظار داشت تا کالایی که به طور مثال قیمت تمام شده آن هزار تومان است ، به قیمتی کمتر از آن در بازار عرضه شود و در اختیار مصرف کننده قرار گیرد . در این خصوص دولت به ویژه بخش های اقتصادی و مالی و بخش های مرتبط با تولید ( صنعت و کشاورزی ) و نیز صاحبان سرمایه و نهادهای کارفرمایی و کارگری ؛ بیش از دیگران دارای مسؤلیت هستند . مسؤلیتی که باید در قالب همکاری و بسیج امکانات با هدف گذاری های زمان بندی شده در جهت نوسازی و بهینه سازی صنایع و اصلاح مناسبات تولید و توزیع ، بروز و ظهور پیدا نماید .

2- پایین بودن قدرت خرید مصرف کنندگان : وقتی از این زاویه در صدد تعریف گرانی و تعیین مختصات آن باشیم ، باز هم موفق به تبیین و تعریف صحیح گرانی نمی شویم . به علت تورم لجام گسیخته و سقوط پر شتاب ارزش پول ملی و یا به علت پایین بودن سطح عمومی درآمد های مردم و یا به علت عدم آگاهی و بهره مندی مردم از اصول مدیریت منابع و هزینه های خانواده و یا به هر دلیل دیگر ؛ بخش قابل توجهی از مردم و جامعه مصرف کننده ، نمی توانند هزینه های جاری زندگی خود را به راحتی تأمین کنند و میان در آمد و هزینه و به قول بزرگتر ها میان دخل و خرج آنها تناسب و تعادل منطقی و آرامش بخشی وجود ندارد .

در این وضعیت نیز نمی توان مفهوم درستی از گرانی ارایه نمود . چه بسا یک کالای صنعتی و یا محصول کشاورزی با توجه به تمام متغییر ها و در نظر گرفتن همه هزینه های مستقیم و تبعی ، با قیمت مناسبی در اختیار مصرف کننده قرار گیرد اما در همین حال نیز افراد بسیاری در عین نیاز به آن کالا ، قادر به خرید آن کالا نباشند . اطلاق گرانی به این دسته ازاجناس صحیح نمی باشد . آنچه که در این میان موجب می شود تا افرادی موفق به تأمین مایحتاج خود نباشند ، نه گرانی کالا بلکه در حقیقت ضعیف بودن و پایین بودن درآمد و قدرت خرید این اشخاص و عدم تناسب درآمد ها و هزینه های ضروری آنها است

حل مشکل این تعداد از افراد جامعه ، اتخاذ تدابیری به منظور ایجاد در آمد و افزایش قدرت خریدآنها از رهگذر اعطاء یارانه های ویژه و دیگر حمایت های ممکن و مهم تر از آن ارایه آموزش ها و مشوق هایی به این افراد برای مدیریت منابع و هدایت اقتصاد خانواده به سوی اولویت بندی مصارف و هزینه ها می باشد .

3- گران فروشی کالا : سومین دیدگاه در تبیین گرانی ، موضوع گران فروشی کالا و خدمات است . گران فروشی ، به این معنی که عرضه کنندگان کالا اعم از تولید کننده ، واسطه ها و آخرالامر فروشندگان بازار و مغازه و فروشگاه ؛ با تعدی به حقوق مصرف کنندگان نهایی ، سود و درآمدی فراتر از آنچه که استحقاق آن را دارند و در محاسبات منظور شده است ؛ برای خود طلب نمایند و این هزینه ناروا را به مصرف کننده تحمیل نمایند . به طور مثال ، اگر قیمت عمده فروشی کالایی 2000 تومان باشد و سود پیش بینی شده برای خرده فروشی آن به اضافه هزینه های تبعی ده درصد در نظر گرفته شده باشد ؛ این کالا نباید در هر شرایط و تحت هر عنوان به قیمتی بیش از 2200 تومان در اختیار مصرف کننده قرار گیرد . هر مقدار افزایش قیمت بیش از مبلغ تعیین شده ، علاوه بر اینکه تخلف صنفی و خلاف قانون و مستلزم جریمه و مجازات قانونی است.

پاسخ دادن